Van Zweden chef-dirigent New York

Zomer 2017 begint Jaap van Zweden als chef-dirigent bij de New York Philharmonic. Hij treedt in de voetsporen van Mahler en Toscanini.

Jaap van Zweden, hier de Berliner Philharmoniker dirigerend in het Concertgebouw in Amsterdam, in 2013. Foto Olivier Middendorp

Jaap van Zweden wordt de nieuwe chef-dirigent van de New York Philharmonic. Dat heeft het orkest woensdag bekendgemaakt. De 55-jarige Nederlander gaat daarmee een van de belangrijkste symfonie-orkesten ter wereld leiden.

Van Zweden treedt in de voetsporen van grote namen uit de muziekgeschiedenis als Gustav Mahler, Arturo Toscanini en Leonard Bernstein.

„Dit is een van de gelukkigste dagen van mijn leven”, verklaarde Jaap van Zweden na de bekendmaking van het nieuws op zijn eigen site. „Om gevraagd te worden door de geweldige muzikanten van de New York Philharmonic en het bestuur om dit iconisch instituut muzikaal te leiden is werkelijk een eer. [...] Mijn hart loopt over, mijn familie en ik kijken ernaar uit om echte New Yorkers te worden, zoals ik was tijdens mijn dagen op Juilliard.”

Op dit moment is Van Zweden chefdirigent van het Dallas Symphony Orchestra en het Hong Kong Philharmonic. In New York volgt hij Alan Gilbert op, die het orkest leidde sinds 2009 en nog aanblijft tot de zomer van 2017. Zijn voornaamste tegenkandidaat was de Oostenrijker Manfred Honeck, die nu chef-dirigent is bij het Pittsburgh Symphony Orchestra.

Van Zweden geldt als een explosief temperamentvol dirigent, maar ook een die sociaal en cognitief scherp is. Hij is bovendien vaardig in een zeer breed repertoire. Hij stond al eerder als gastdirigent op de bok bij het New York Philharmonic met Mahlers Eerste en Sjostakovitsj’ Achtste Symfonie. Na zijn laatste optreden, waarin hij het orkest leidde in Mozart’s Pianoconcert no. 23 en Beethoven’s Vijfde Symfonie, bejubelde de New York Times hem om zijn „dirigeerkunst zo fantasierijk als je niet elke week meemaakt”.

Van Zweden zal het Amerikaanse toporkest door een roerige verbouwingsperiode moeten leiden, waarbij het vanaf 2019 twee jaar uit zijn vaste David Geffenzaal in het Lincoln Center wordt verdreven en Van Zweden het publiek naar andere locaties moet trekken. Ook zal hij ingezet worden als boegbeeld in een fondsenwervingcampagne die 360 miljoen dollar moet opleveren voor die verbouwing en voor het vermogensfonds van het orkest. In Dallas bleek hij al sterk te zijn in fondsenwerving.

Van Zweden begon zijn carrière als violist en was op zijn achttiende al concertmeester bij het Concertgebouworkest in Amsterdam, nadat hij in New York aan de Juilliard School les had gehad. Die positie gaf hij op om chef-dirigent bij het Orkest van het Oosten te worden.

Later was hij in Nederland chef-dirigent van het Residentie Orkest en het Radio Filharmonisch. In 2008 vertrok hij naar Dallas, waar hij in 2018, een jaar eerder dan in zijn contract was afgesproken, zal vertrekken. In 2012 werd hij in de VS tot Dirigent van het Jaar uitgeroepen. Hij heeft veel van de belangrijkste orkesten zoals de Berliner Philharmoniker, de Wiener Philharmoniker en de Chicago Symphony geleid.

Van Zweden is niet de eerste Nederlandse chef-dirigent van de New York Philharmonic. Dat was Willem Mengelberg tussen 1922 en 1930. Van Zweden zal vanaf het seizoen 2017-2018 de New York Philharmonic al leiden als de aanstaande chef-dirigent. Zijn contract van vijf jaar gaat in bij het seizoen 2018-2019.