Geslaagde wederopstanding van The X-Files

Vanavond op FOX: de terugkeer van de paranormale politieserie. Na jaren komen Scully en Mulder weer samen om op aardse en buitenaardse freaks en creeps te jagen.

Het weerzien van Scully en Mulder in de revival van The X-Files.

Hier volgt een waarschuwing: de nieuwe X-Files is minder geschikt voor zwangere vrouwen. Binnen de kortste keren zit je tussen de mismaakte kinderen. Ze hebben geen oren, hun gezicht ligt als woekerende blubber op de eettafel, of ze worden door de panische moeder met een keukenmes uit de buik gesneden („I didn't kill my baby. I let him out.”),

Zijn die freakkinderen slachtoffer van medische experimenten? Een fokkerij voor de homo superior? Of hebben ze buitenaards DNA? En hoe zit het met het afgestane kind van Scully en Mulder?

Na al die jaren komen ze eindelijk weer samen, Scully en Mulder, de FBI-agenten die in de jaren negentig samen paranormale zaken onderzochten: de X-dossiers. Scully, de classy roodhaar, is gracieus ouder geworden. De frisse Mulder is nu juist een lekker verkreukelde, ongeschoren vijftiger. Hun moeizame relatie is nog steeds de motor van de serie. In de speelfilm uit 2008 eindigden ze als liefdespaar. Nu zijn ze gelukkig weer uit elkaar. Mulder is de emotionele gelovige, die open staat voor alles wat verborgen en bovennatuurlijk lijkt („I want to believe!”) Scully is de koele analytica, die Mulder op de grond probeert te houden. Maar ja, ook de kijkers en de schrijvers willen graag geloven, dus doorgaans is er meer in de hemel en op de aarde dan Scully in haar filosofie kan bevatten.

De chemie tussen Mulder en Scully is er nog steeds. Opluchting: de wederopstanding van de tv-serie is geslaagd.

Net als Twin Peaks (gepland voor de eerste helft van 2017) is dit de langverwachte revival van een klassieker uit de jaren negentig. Beide zijn voorlopers van het huidige gouden tv-tijdperk – de tijd waarin tv-series vrijgemaakt zijn van de oude tv-wetten, die bijvoorbeeld dicteerden dat je niet uit je genre mocht breken. The X-Files liep daarin voorop. Het is een hybride van genres: sciencefiction in de vorm van een politieserie, met flinke scheuten horror- en fantasy. De serie liep ook voorop in het mainstream maken van die pulpgenres en van het geloof in samenzweringstheorieën. The X-Files blijft uniek in het ongestraft schenden van één ijzeren tv-wet: Mulder en Scully lossen zelden een zaak op.

In de nieuwe, tiende reeks worden de hoofdrollen wederom gespeeld door Gillian Anderson en David Duchovny. Bijzonder dat ze weer samenzijn, want beiden hadden los van elkaar ook een mooie carrière. Anderson speelde in de Dickens-series van de BBC en ze heeft haar eigen serie The Fall, waarin ze op een aantrekkelijke seriemoordenaar jaagt. Duchovny speelde in de komedie Californication de onverantwoord nonchalante schrijver Hank Moody, die het gat in zijn leven vult met seks en drank. Zo onverzorgd als Moody ziet hij er ook nog uit in het begin van The X-Files. De altijd zo keurige Mulder is aan lager wal geraakt, is de suggestie.

In het gouden tv-tijdperk is er veel meer geld voor tv-drama, dus de nieuwe reeks ziet er beter uit dan de eerdere. Het nieuwe seizoen heeft ook geen 20 tot 25 afleveringen meer, zoals gebruikelijk in de jaren negentig, maar slechts zes – wat de schrijvers wellicht tot wat meer coherentie dwingt.

Als president Obama op tv een grap over ufo’s maakt, zegt Mulder verbitterd: „Ons levenswerk is een komisch nummer geworden.” Hij gebruikt een Uber-taxi om naar een afgelegen huis te rijden. De door Snowden onthulde NSA-spionage wordt genoemd. Wat betreft het wantrouwen in de overheid („Trust No One”), is dit een betere tijd dan de jaren negentig. En wie in samenzweringen en UFO’s gelooft, komt dankzij internet nu veel beter aan zijn trekken. Die verwijzingen naar het heden zijn nieuw – de oorspronkelijke serie was tijdlozer. Waarschijnlijk wilde schrijver Chris Carter een modern gevoel erin brengen, om te voorkomen dat de revival als gedateerd zou worden weggezet.

De eerste Amerikaanse recensies zijn negatief. Ze vinden de eerste aflevering te rommelig en te vol. In de pilot is Chris Carter inderdaad vooral druk bezig met het opnieuw neerzetten van de serie, en haalt hij heel wat overhoop. De vrij lange introductie is overigens wel handig voor de nieuwkomers. Maar aflevering 2 (Fox zendt de eerste twee vanavond achter elkaar uit) is alweer een ouderwets goeie X-Files. Zonder verdere uitleg zijn de twee weer volop in functie. Mulder is inmiddels naar de barbier geweest en draagt weer een donker pak. Scully heeft de scalpel neergelegd en is ook weer voltijds FBI-agent. De mysterieuze zelfmoord van een ICT’er van Defensie leidt Scully en Mulder naar een griezelig ziekenhuis. Je kunt de tweede episode als op zichzelf staande aflevering zien, maar hij haakt ook aan bij de oorloze kinderen die Scully opereert in de pilot, dus wie weet hoort het allemaal toch bij de lange plotlijn.

Volgens de Amerikaanse pers wordt aflevering 3 een klassieke monster of the week-aflevering, waarin alle X-Files-waarden worden omgekeerd. Even uitleggen, The X-Files is verdeeld in twee soorten afleveringen: mythological episodes en monsters of the week. De eerste soort vertelt het ingewikkelde seizoensverhaal. De ‘monsters of the weeks’ zijn losstaande, luchthartiger afleveringen.

Deze tweedeling zorgde altijd voor discussies onder de fans. Sommigen hielden van die onnavolgbare, langere verhalen, waar de schrijvers zelf vaak ook niet uitkwamen. Als Carter voorheen met een monster of the week kwam, klaagden die fans dat hij „zomaar wat bedacht”. Maar andere fans koesteren juist die losse episodes. En ze hebben gelijk, zonder de zelfrelativering en de hyperbolen zou The X-Files een onuitstaanbare serie zijn, en aan kracht inboeten als instant cult.