Ex-president Gbagbo van Ivoorkust: boef en bevrijder

Laurent Gbagbo staat vanaf donderdag terecht voor het Internationaal Strafhof in Den Haag voor etnische zuiveringen en haatcampagnes.

De Ivoriaanse oud-president Laurent Gbagbo en zijn vrouw Simone werden in april 2011 gearresteerd in een hotel in Abidjan. Foto Reuters

Ex-president Laurent Gbagbo was een icoon van de strijd tegen het Franse neokolonialisme in Ivoorkust. Een halve eeuw lang vocht hij voor democratie en mensenrechten. Dat is het zelfbeeld van de voormalige linkse hoogleraar geschiedenis.

Over het geweld waarvoor hij terechtstaat bij het Internationaal Strafhof, over de vermeende etnische zuiveringen, de haatcampagnes zei hij eens: „Wij dienen onze eigen Franse revolutie uit te voeren terwijl Amnesty over onze schouders meekijkt.” In zijn perceptie verschijnt hij deze donderdag voor het Strafhof in Den Haag als een politieke gevangene, een slachtoffer van een Franse samenzwering.

Gbagbo past moeilijk in het rijtje van ongeletterde krijgsheren en sluwe politici die eerder in het beklaagdenbankje zaten. Hij vocht tegen het autoritaire bestuur van ’s lands eerste president Houphouët-Boigny en belandde daarvoor in de cel en in ballingschap. In de jaren tachtig stond Gbagbo in Afrika bekend als fel tegenstander van de oude garde van Afrikaanse politici, die nauwe banden onderhielden met de voormalige kolonisators. Hij had het aanzien van een bevrijder, een imago dat ver verwijderd is van het beeld dat de aanklagers van het Strafhof zullen schetsen.

Door God gekozen

Hij was zowel boef als bevrijder. Tijdens het bestuur van de rechtse Boigny, een stamhoofd en de zoon van een rijke plantagehouder, belichaamde de linkse Gbagbo de hoop op een breuk met het koloniale verleden. Nergens in Afrika had een oud-kolonisator zo veel invloed als Frankrijk in Ivoorkust. Gbagbo presenteerde zijn oppositie tegen Boigny als anti-koloniale strijd.

Gbagbo raakte na de dood van Boigny in 1993 verwikkeld in een opvolgingsstrijd waarbij politici de tegenstellingen binnen de bevolking aanwakkerden: tussen de autochtone Ivorianen en de 30 procent gastarbeiders, tussen noorderlingen en zuiderlingen, moslims en christenen. Het eens zo stabiele land raakte in een spiraal van coups en rebellieën.

Nadat Gbagbo in 2000 eenmaal aan de macht was gekomen, stelde hij verkiezingen uit en zette hij aan tot haat tegen moslims en buitenlandse arbeiders. Na op miraculeuze wijze een auto-ongeluk te hebben overleefd, raakten hij en zijn fanatieke vrouw Simone (vorig jaar in Ivoorkust tot twintig jaar cel veroordeeld) ervan overtuigd dat God hem had uitverkoren om Ivoorkust te leiden. Dus weigerde hij in 2010 zijn verkiezingsnederlaag te accepteren. Dit leidde tot enkele maanden geweld en drieduizend doden.

Het werd zijn ondergang. Onder Gbagbo verslechterden de relaties met Parijs snel. President Jacques Chirac noemde Gbagbo fascistisch. Zijn arrestatie in een bunker in Abidjan in 2011 werd uitgevoerd door Franse soldaten, niet door in Ivoorkust gelegerde VN-soldaten. Volgens Gbagbo wilde Frankrijk hem uitschakelen.

„Dwarsliggen, je verzetten tegen een dictaat, het is niet gemakkelijk. Daarvan ben ik het bewijs.”

Bekijk hieronder beelden van zijn arrestatie:

 

Lees ook: In ieder geval geen oorlog, dit keer