Column

De statisticus en de éénpartij-test

Journalisten hebben het moeilijk in China. Statistici eveneens. Dinsdag werd het hoofd van het Nationale Statistische Bureau, Wang Baoan, weggevoerd door de autoriteiten. Het zou gaan om corruptie. Maar nog maar een paar uur vóór zijn arrestatie zei Wang op een persconferentie dat vorig jaar 1.000 miljard dollar uit China was weggevloeid naar het buitenland. Dat is meer dan twee keer zoveel als de 455 miljard die in de boeken staat.

Reden te meer om grote twijfels te hebben over de werkelijke toestand van de Chinese economie. Maar daarover later meer. Dit gaat over statistiek. Statistici zijn essentieel voor een open samenleving. Zij vertellen de burger wat er speelt, ook als die boodschap onwelgevallig is voor de autoriteiten. In dit opzicht zijn ze vergelijkbaar met journalisten.

Daarom vallen ze vaak ten prooi aan de heersende macht. Want wie de informatie beheerst, beheerst het nationale gemoed. Dat geldt voor het televisienieuws, voor de kranten, voor het internet. En het geldt voor de statistiek. Een van de aandachtspunten van de Europese Unie vorig jaar tijdens de Griekse crisis was niet voor niets de schoonmaak van de Augiasstal die doorging voor het Griekse statistische bureau. Want statistici rekenen ook de staatshuishouding door. En hoe die in Athene politiek werd gemanipuleerd weten we inmiddels.

Gelukkig hebben wij het Centraal Bureau voor de Statistiek. Boven elke twijfel verheven en vaak een methodologisch voorbeeld voor de rest van de wereld. Maar er hangt een donkere wolk boven het instituut. Minister Kamp (VVD) van Economische Zaken stuurde halverwege vorig jaar een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer met als doel het aantal zelfstandige bestuursorganen (zbo) te verminderen. Dat is een prima streven, want er spookt veel te veel rond in het schimmige gebied tussen staat en markt.

Maar waarom moest Kamp uitgerekend de Centrale Commissie voor de Statistiek opheffen? Dat is (was) een onafhankelijk orgaan dat toezicht hield en bestaat (bestond) uit externe specialisten. Een kwestie van hygiëne, zou je zeggen. Maar door de opheffing komt het CBS nu oncomfortabel dicht bij het ministerie van Economische Zaken te staan. Een motie van de Kamerleden Vos (PvdA), Mulder (CDA) en Gesthuizen (SP) wist er nog een Raad van Advies voor het CBS uit te slepen, maar dat is niet hetzelfde. De motie werd dinsdag aangenomen, vrijwel tegelijk met de arrestatie van Wang in China.

Het CBS is onder de in april 2014 aangetreden directeur-generaal Tjark Tsin-a-Tsoi, óók al bezig te populariseren en zich journalistiek te profileren met een eigen nieuwsdienst. Nu er een buffer wegvalt tussen de statistici en de staat geeft dat een extra ongemakkelijk gevoel.

Je kunt zeggen: het is een kwestie van vertrouwen. Er zijn nog checks and balances. Dit gebeurt hier niet. Maar, net als bij telefoontaps, fouilleren zonder verdenking en privacy-afbrekende maatregelen, is het beter om er toch even de ‘éénpartij-test’ op los te laten. Is dit allemaal óók nog zo onschuldig en onbetekenend in het hypothetische geval dat één partij 76 zetels haalt en in haar eentje voor vier jaar de politieke macht krijgt?

Maarten Schinkel schrijft op deze plaats elke donderdag over de economie en de financiële markten