De poriën van een wildvreemde

De Japanse fotograaf Satoshi Fujiwara maakt reizigers in de Berlijnse U-Bahn anoniem door hen van dichtbij te portreteren.

Satoshi Fujiwara fotografeert argeloze reizigers in de Berlijnse U-Bahn. Beeld uit besproken boek

Hand in de zij, hoofd schuin, lippen iets van elkaar. Klik. De perfecte houding voor de perfecte foto. Realityster Kim Kardashian vulde er een boek (Selfish, 2015) mee. Maar ook wij gaan vaak op de foto en kunnen in een paar seconden de juiste pose aannemen voor een ‘selfie’ op Facebook of Instagram. Zo raken we gewend aan gepolijste plaatjes. Het is onacceptabel geworden iemand zonder toestemming te fotograferen.

De Japanse fotograaf Satoshi Fujiwara vond dat een mooie uitdaging. Geïnspireerd door de dramafilm Code Inconnu (2000) van de Oostenrijkse regisseur Michael Haneke waarin een van de hoofdrolspelers stiekem zijn medepassagiers fotografeert, besloot hij argeloze reizigers in de Berlijnse U-Bahn van dichtbij te fotograferen. Om te voorkomen dat hij hun portretrecht schond, maakte Fujiwara gebruik van schaduwen, vreemde composities en digitale manipulatie. In sommige gevallen draaide hij het beeld zelfs om.

„Wanneer we iemand bekijken, of het nu direct is of via een medium, interpreteren we een grote hoeveelheid informatie op basis van uiterlijke kenmerken zoals lichaamsbouw en kleding”, legt hij in de inleiding van het boek Code Unknown uit, waarin hij eind vorig jaar het werk bundelde. Door deze uiterlijke kenmerken, de ‘codes’, te vervormen en af te snijden, door de haartjes op een kin in het felle zonlicht te plaatsen of in te zoomen op een diepe frons, worden zijn modellen anoniem. „Je zou zelfs kunnen zeggen dat deze foto’s geen specifieke personen meer weergeven.”

Wat overblijft zijn snippertjes persoonlijkheid. In het boek worden ze afgedrukt op diverse papiersoorten en formaten, een collage van lichaamsdelen. Het heeft iets grotesks en intiems om de poriën van een wildvreemde vrouw te bekijken. Terwijl we haar in het echt nooit zouden herkennen.