Zwanger en als de dood voor muggen

Word voorlopig niet zwanger, adviseren Brazilië en andere Latijns-Amerikaanse landen ouders met kinderwens.
De Aziatische tijgermug (albopictus)

Nerveus wacht Danielle Camelo (33) in een gekoelde wachtkamer van de kliniek 'Top Diagnósticos' in Recife op de uitslag van de echo. Ze is vijf en een halve maand in verwachting, maar in plaats van een rustige zwangerschapsperiode leeft ze in permanente spanning. Want als ze besmet raakt met het zikavirus, dat rondwaart in haar woonplaats, dan is de kans groot dat haar baby geboren wordt met microcefalie: een hersenafwijking in het centraal zenuwstelsel als gevolg van een te kleine schedelomvang.

De Braziliaanse minister van Volksgezondheid Marcelo Castro deed dinsdag weinig om Camelo’s zorgen weg te nemen: „Brazilië is de strijd tegen zika zwaar aan het verliezen”, verkondigde hij. Wel zei hij dat de regering 400.000 zwangere vrouwen in arme buurten van gratis muggenspray wil gaan voorzien.

Braziliaanse wetenschappers ontdekten een link tussen het zikavirus en het explosief gestegen aantal babys dat met microcefalie werd geboren. In korte tijd werden in Brazilië bijna 4.000 baby’s geboren met deze afwijking, waarvan ruim 1300 in de staat Pernambuco waarvan Recife de hoofdstad is. 49 babys overleden mogelijk als gevolg van het zikavirus.

Roze wolk met muggen

„Als ik dit van tevoren had geweten”, zegt Danielle, „had ik mijn zwangerschap absoluut uitgesteld. Ik ben alleen maar met de muggen bezig, op een roze wolk genieten van mijn zwangerschap is er niet bij. Ik smeer me om de twee uur in. Het is bloedheet maar ik draag lange mouwen en zelfs sokken. Naar buiten ga ik alleen als het moet, ik leef in een airconditioned kamer met een spuitbus binnen handbereik.”

In Brazilië en 20 andere landen in Latijns-Amerika slaat het zikavirus in rap tempo toe en diverse overheden, onder meer in Colombia en El Salvador, roepen vruchtbare vrouwen op voorlopig niet zwanger te worden. Het Ministerie van Volksgezondheid van El Salvador adviseert dit uit te stellen tot 2018. Infectiologe Maria Angela Rocha (67), verbonden aan het Oswaldo Cruz ziekenhuis in Recife, pleit voor een uitstel tot 2017.

„We hebben dan pas meer zicht op de ontwikkeling van het zikavirus. Al dan niet zwanger raken blijft natuurlijk een persoonlijke keuze. De gevolgen van zwangerschapbeperking op de demografische ontwikkeling moet ook onderzocht worden, dat kan ingrijpend zijn. Maar zolang we het virus niet onder controle hebben, ben ik voorstander van uitstel.”

Abortus taboe

De angst heerst in Brazilië dat door het zikavirus vrouwen die toch in verwachting raken, worden aangezet tot het beëindigen van hun zwangerschap, en het aantal abortussen daardoor toeneemt. In het katholieke Latijns Amerika is abortus in de meeste landen verboden en staan er forse gevangenisstraffen op. In Brazilië 4 jaar celstraf, in El Salvador zelfs 30 jaar. Vrouwenorganisaties waarschuwen voor een toename van de vaak levensgevaarlijke illegale abortussen die worden uitgevoerd. In Brazilië worden anderhalf miljoen illegale abortussen per jaar gepleegd, waarbij 250.000 vrouwen zwaar gewond raken en zelfs overlijden. „We maken ons grote zorgen dat vrouwen die nu zwanger raken uit paniek een einde aan hun zwangerschap maken en grijpen naar gevaarlijke illegale methoden”, zegt Ana Oliveira van vrouwenorganisatie SOS Corpo.

De vaak kostbare illegale abortussen zijn nauwelijks te betalen voor armere vrouwen, terwijl juist zij in gebieden wonen waar het zikavirus gedijt: de slechtere buitenwijken van Recife, waar de watervoorziening minimaal is en in emmers wordt opgeslagen. Tachtig procent van alle besmettingen van het zikavirus in Brazilië vindt plaats in de woonomgeving. „Deze vrouwen regelen een abortus meestal zelf, vaak geïmproviseerd met levensgevaarlijke middelen en hulp van familieleden”, zegt Oliveira.

Gratis pil

Infectiedeskundige Rocha benadrukt dat microcefalie pas na zes tot zeven maanden te zien is op een echo.

„De tijd om abortus te kunnen plegen is dan allang voorbij, dat moet binnen drie maanden. Het besluit om geen kinderen te nemen moet dus van te voren genomen worden.”

De nog altijd machtige Katholieke Kerk in Latijns-Amerika heeft nog geen standpunt ingenomen over de oproep tot geboortebeperking. In principe wijst het geloof dit af. Vrouwenactiviste Ana Oliveira:

„Laten we dit aangrijpen om de discussie over abortus en voorbehoedsmiddelen te voeren. De pil en condooms zouden gratis verstrekt moeten worden in deze noodsituatie.”

De echo van de zwangere Danielle Camelo ziet er goed uit, hoewel over twee maanden pas kan worden gezien of het hoofdje van de baby een normale omvang heeft. Wat Camelo rustiger maakt is dat ze al zika heeft gehad, vóór de zwangerschap. Volgens de artsen zou ze mogelijk immuun zijn. „Niets is zeker, maar het kan een geluk zijn. Toch blijf ik voorzichtig, dit is niet de situatie om risico's te nemen.”