PvdA stemt in met bombarderen IS in Syrië

Helemaal zonder voorwaarden gaan de sociaal-democraten niet akkoord.

F-16 van de luchtmacht, dinsdag op Schiphol. Foto Remko de Waal / ANP

De Partij van de Arbeid is om, maar niet helemaal. Dinsdag maakten PvdA-leider Diederik Samsom en Kamerlid Michiel Servaes bekend dat de fractie kan instemmen met Nederlandse bombardementen op doelen van Islamitische Staat (IS) in Syrië. Dit maakt de weg vrij voor het kabinet vrijdag te besluiten de IS-missie uit te breiden, die zich tot nu toe beperkt tot Irak. VVD, CDA, PVV, ChristenUnie en SGP willen al langer dat de vier F-16’s die Nederland bijdraagt ook boven Syrië worden ingezet. 

De missie zal echter niet helemaal worden ontdaan van zogeheten caveats. De Nederlandse inzet blijft wat Servaes betreft afgebakend. „We staan ervoor open de strijd verder te intensiveren, maar vooral als dat helpt Irak veiliger te maken. We zien dat IS in Oost-Syrië bermbommen en boobytraps maakt en over specifieke aanvoerroutes naar bezette steden in Irak brengt. Dat willen we tegengaan.” 

Nederland gaat dus niet zonder restricties alle IS doelen in Syrië platgooien die door bondgenoten worden aangewezen. Het bombarderen van olie-installaties of steden die in handen zijn van IS ziet Servaes niet zitten. „We heffen de caveats gedeeltelijk op, maar dat is geen vrijbrief om in Syrië alles te doen. Van massale bombardementen zie ik nog steeds de militaire en politieke logica niet in.”

Internationale druk

Wat zijn de belangrijkste redenen voor de PvdA om tóch in te stemmen met militaire acties in Syrië waar de partij eerder tegen was?

Volgens Servaes is het absoluut niet de belangrijkste reden, maar feit is dat de PvdA van standpunt verandert na internationale druk. Niet het mandaat, noch de militaire strategie of de politieke oplossing voor de Syrische burgeroorlog zijn de afgelopen maanden veranderd.

Wel kwamen er na de aanslagen in Parijs in november klemmende verzoeken van de Fransen en de Amerikanen om de strijd tegen IS op te voeren. Premier Mark Rutte beloofde daar in januari op te antwoorden. Dat lukt net nu ook Servaes „de wens deelt om meer te doen tegen IS” en de grens tussen Irak en Syrië daarbij niet langer heilig verklaart.

Het volkenrechtelijk mandaat

Toen Nederland in oktober 2014 besloot deel te nemen aan internationale strijd tegen IS, werd die missie beperkt tot inzet in Irak: bombarderen met zes F-16’s en het trainen van lokale strijdkrachten. De voornaamste reden voor die beperking was dat met het Iraakse regime wordt samengewerkt terwijl dat in Syrië onwenselijk en onmogelijk is. Zonder VN-resolutie ontbrak daarmee een volkenrechtelijk mandaat voor ingrijpen in Syrië.

Dergelijke legitimatie was voor Nederland essentieel, omdat in 2003 steun verleend was aan de Amerikaans invasie van Irak die later niet gerechtvaardigd bleek. Maar het kabinet won vorig jaar juridisch advies in, dat concludeerde dat er wél een mandaat is: omdat IS vanuit ‘vrijhaven’ Syrië aanvallen buiten dat land organiseert. Die overtuiging delen het kabinet en de PvdA sindsdien.

Militaire strategie

Commandant der strijdkrachten Tom Middendorp zei het in juli al in NRC: militair is de scheiding van het conflict in Irak en Syrië kunstmatig. Nederland moet een luchtactie staken zodra een IS-convooi zich over de grens naar Syrië verplaatst. Intussen zou die beperking extra wringen omdat Nederland dure precisiebommen gebruikt voor relatief onbeduidende doelen in Irak terwijl in Syrië bermbomfabrieken, routes en oliefaciliteiten kunnen worden aangevallen.

Militair speelt ook de kwestie van tijdsdruk. De Nederlandse missie werd door materieel- en personeelstekort eerder al ingekrompen van zes naar vier gevechtsvliegtuigen en in juli komen ook die terug.

De Belgen – die hun bijdrage momenteel ook tot Irak beperken – nemen de Nederlandse taak dan over. Bij de PvdA blijven twijfels over de militaire strategie van bombarderen zonder dat er een oplossing voor de Syrische burgeroorlog in zicht is.

Cruciale gesprekken

Cruciaal voor de PvdA zijn de gesprekken tussen het Syrische regime en sommige oppositiegroepen die eind deze week in Genève plaatsvinden.

„Dit zal niet direct vrede brengen, maar het is een belangrijke stap in het doel niet alleen IS te verslaan, maar ook [de Syrische president] Assad weg te krijgen”, aldus Servaes. Internationaal is veel scepsis over dit proces, maar voor de PvdA is het beslissend.

Dat geldt in ieder geval niet voor de angst voor aanslagen in Nederland wanneer de strijd ook in Syrië wordt gevoerd. Servaes: „Ik zie dat risico ook, maar dan maar wachten tot anderen het opknappen kan uit internationale solidariteit nooit.”