Muziektherapie voor autisten: levenswerk van echtpaar Van Zweden

Jaap van Zweden met zijn vrouw Aaltje in 2012. Foto: Peter Foley / ANP

Dirigent Jaap van Zweden en zijn vrouw Aaltje hebben hun levenswerk gemaakt van het Papageno Huis in Laren, een huis voor jong-volwassenen met autisme. Muziektherapie is een belangrijk onderdeel van de opvang daar. Jaap en Aaltje hebben vier kinderen, van wie één autistisch is.

In de tv-documentaire ‘Over vaders en zonen’ van Hugo Borst en de VPRO uit 2008 heeft Jaap van Zweden al eens uitgelegd hoe de geboorte van zijn autistische zoon hem, terwijl hij zelf als dirigent ster werd, “met beide benen” op de grond zette. Door een therapie met zeer intensief contact, leerde Benjamin praten. Als dirigent had Van Zweden net als zijn autistische zoon iets “monomaans”, zei hij. En zijn twee andere zoons weten nog een overeenkomst tussen hun vader en Benjamin: “Ze zijn beiden even driftig.”

Hevige reactie op ‘Jesus to a Child’

Jaap en Aaltje van Zweden zijn ouders van vier kinderen. Een van hen, Benjamin, heeft autisme en een verstandelijke beperking. Het is vreemd voor een gezin waarin muziek zo belangrijk is, maar ze ontdekten eigenlijk bij toeval hoeveel invloed muziek op Benjamin heeft, zo vertelt Aaltje op de site van het Papageno Huis.

“We reden in de auto en de radio stond aan. Opeens kreeg ik vanaf de achterbank een treintje naar mijn hoofd. Wat bleek? Ik reed een andere route en daardoor raakte hij in de war. Zulke reacties volgden in de dagen daarna nog een paar keer. En altijd tijdens Jesus to a Child van George Michael. Toen dacht ik, als hij zo sterk op muziek reageert in negatieve zin, dan moet dat ook in positieve zin kunnen. En eigenlijk was dat het begin, de basis van onze muziektherapie. Veel later, toen hij inmiddels kon praten, vertelde Benjamin dat hij zo fel reageerde op dat nummer omdat het hem deed denken aan mensen die waren overleden: het maakte hem verdrietig.”

Over het opzetten van het Papageno Huis vertelt Jaap van Zweden: “In 1995 zijn we begonnen met de Stichting Benjamin, waarvan wij de naam in 1997 hebben veranderd in Stichting Papageno. Met onder meer muziektherapie helpt de stichting autistische kinderen uit hun isolement. De therapie stimuleert hun sociale vaardigheden en helpt ze zich te uiten. Papageno is vernoemd naar de vogelvanger uit Mozarts opera Die Zauberflöte. In de hoop dat deze toverfluit ook het leven van kinderen en jongeren met autisme verandert.”

De inspanningen voor zo’n speciaal huis werden in augustus 2015 bekroond, toen koningin Máxima het Papageno Huis opende. Het is een zorginstelling die geen subsidie krijgt. De Van Zwedens zetten zich nog steeds in voor onder meer fondsenwerving voor het Papageno Huis.