‘Ik moest in eerste jaar 4 of 5 keer excuus maken’

Dat zei minister-president Mark Rutte op zijn wekelijkse persconferentie.

Foto Robin Utrecht/ANP

De aanleiding

De ‘Teevendeal’, de geënsceneerde foto van Volkert van der G. en recent de affaire rond professor Maat, de forensisch anatoom. VVD-bewindsman Ard van der Steur heeft in het prille bestaan van zijn ministerschap op Veiligheid en Justitie al drie keer excuses moeten maken voor onhandig politiek opereren. Of deze reeks van excuses aanbieden niet wat veel was voor de geloofwaardigheid, kreeg premier Mark Rutte op zijn wekelijkse persconferentie voorgelegd. Hij reageerde nogal laconiek. „Ik heb het vier of vijf keer moeten doen in mijn eerste jaar als minister-president.”

Waar is het op gebaseerd?

Rutte noemde de voorbeelden er niet direct bij, dus zal hij uit zijn geheugen hebben geput. Na afloop van de persconferentie liet hij nog weten zich in elk geval één gelegenheid goed te kunnen herinneren. Dat waren zijn excuses over de beruchte rekenfout van 50 miljard euro over het steunprogramma aan Griekenland in de zomer van 2011.   

Klopt het?

Dit ene geval klopt zeker. Na een nachtelijke Eurotop in Brussel had Rutte gezegd dat het noodpakket 109 miljard euro bedroeg. Dat bleek 159 miljard te zijn. Pas een maand later, opnieuw op zijn persconferentie, moest Rutte erkennen dat hij zijn „eerste grote fout” als premier had gemaakt. Hij kondigde vast aan excuses aan de Tweede Kamer te zullen maken. Overigens niet voor de rekenfout maar „voor de verwarring” die zijn uitlating had veroorzaakt.

Volgens communicatieadviesbureau De Reputatiegroep, dat jaarlijks de Sorrylijst publiceert met ‘meest opvallende excuses van het jaar’, was dit de enige keer dat premier Rutte in 2011 openlijk zijn excuses aanbood. In 2010 nul keer. Het digitale krantenarchief waar deze redactie over beschikt stuit op nog een paar treffers op de combinatie ‘Rutte’ en ‘sorry’ of ‘excuses’. En ook de RVD zocht een aantal mea culpa’s op. 

Een paar keer maakte Rutte in de eerste twaalf maanden na zijn aantreden (oktober 2010) zeker een knieval richting parlement maar zo openlijk sorry als bij de rekenfout, was het nooit. „Onze premier is daar niet zo scheutig mee”, zegt Paul Stamsnijder van de Reputatiegroep. „Hij houdt het liever bij termen als ‘vervelend dat het zo gelopen is’.” Dat zal hij bewust doen, want „excuses is een beladen woord”, zei Rutte er zelf destijds bij. Het schept verwachtingen en verplichtingen.

In 2011 waren er verschillende kwesties waar de oppositie om excuses vroeg. Zo was er het omstreden staatsbezoek van koningin Beatrix aan Oman. Dat werd omgezet in een „privébezoek”. Daarover zei de premier dat het „niet mijn bedoeling [was] om iemand op het verkeerde been te zetten”. In augustus had minister Hans Hillen van Defensie de Kunduzmissie in Afghanistan toch een „militaire missie” genoemd en geen „politiemissie”. Dat moest Rutte snel terugdraaien. „De onduidelijkheid die is ontstaan is betreurenswaardig.” Een deemoedige premier, maar een keihard sorry was het niet. 

Het meest in de buurt daarvan kwam hij rond de mislukte reddingsactie in Libië. De marine had daarvoor geen toestemming gevraagd aan de Libische autoriteiten. Dat was „niet gebruikelijk” had Nederland later aan Libië laten weten. „Dat kun je als excuses opvatten”, had niet Rutte daarover gezegd maar zijn toenmalige vicepremier Verhagen. Op zijn eigen persconferentie over de affaire had Rutte wel met zoveel woorden excuses aangeboden voor verkeerde informatie over een Kamerbrief – maar dat was aan een journalist, niet aan de Tweede Kamer.

Conclusie

Er waren inderdaad wel vier affaires in Ruttes eerste jaar als premier waarbij hij nederig een fout moest toegeven. Maar zo openlijk excuses maken als Van der Steur, gebeurde eigenlijk maar één keer. De stelling is grotendeels onwaar.