‘We moeten niet bang worden om zzp’ers in te huren’

Uitzendbedrijven hadden een goed jaar, zo blijkt deze dinsdag uit cijfers. Elders blijft de banengroei achter. De directeur van brancheorganisatie ABU denkt dat de arbeidsmarkt alleen maar complexer wordt. „Er zullen alleen maar meer fricties komen.”

De werkgelegenheid in de techniek groeit het snelst, volgens ABU-directeur Jurriën Koops. Foto Hollandse Hoogte

En de prijs voor de meeste nieuwe banen in 2015 gaat naar... de uitzendsector, volgens Jurriën Koops, directeur van branchevereniging ABU. Het aantal gewerkte uren en de omzet stegen vorig jaar circa 10 procent, volgens de jaarcijfers die dinsdag in detail bekend worden.

„Als je het in poppetjes uitdrukt, zijn er 70.000 mensen extra aan het werk”, zegt Koops. „De sector neemt daarmee het overgrote deel van de banengroei voor zijn rekening.”

Maar de werkloosheid als geheel daalt maar langzaam?

„Ja, die stagneerde een beetje en is nu rond de 590.000 werklozen. Ten opzichte van vóór de crisis missen we nog 200.000 banen. Er zijn maar weinig start-ups die echt doorgroeien, weinig zelfstandigen die echte ondernemingen opbouwen.”

De uitzendbranche reageert doorgaans als eerste op groei of krimp van de economie, dan volgen normaal gesproken andere sectoren. Waarom groeit de werkgelegenheid nu daar nog nauwelijks?

„Normaal gesproken zie je inderdaad eerder een stijging van vaste banen. De oorzaak dat het nu níet gebeurt, is niet alleen conjunctureel, maar ook structureel. Door de concurrentie en grillige markt worden bedrijven gedwongen steeds meer flexwerkers in te zetten. Kijk bijvoorbeeld naar de paniek op de beurzen in China en Japan. Als die onrust overwaait, en de olieprijs en de dollar dalen, dan staat de economie weer op zijn kop.”

Waar stijgt de werkgelegenheid het snelst?

„Vooral techniek, met ruim 20 procent per jaar. Lassers, pijpfitters, procesoperators, ook fietsenmakers – al die elektrische fietsen vragen meer kennis dan alleen wat sleutelen. Bij ICT’ers, de echte vakmensen, is er echt schaarste. Er is ook wel een stijging bij de industrie, logistiek en zakelijke dienstverlening.”

Zou de politiek niet veel meer moeten doen aan het tekort aan ICT’ers?

„Ik vind het vooral iets van de markt zelf, en het onderwijs. Het zou een publiek-private ambitie moeten zijn.”

Blijkbaar doet de markt niet genoeg. Het tekort aan technici is al jaren geleden voorspeld.

„Nou, er is al een Techniekpact (van marktpartijen en het Rijk, red.) om de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren. En de digitale ontwikkelingen gaan ook wel heel snel. Als kinderen van school komen, is hun kennis al bijna weer verouderd.”

Er is 10 procent meer omzet. Betekent dat ook meer loonruimte voor tijdelijk personeel?

„Goede vraag (lacht). Eigenlijk is dat voor ons niet meer zo relevant. Tot vorig jaar hadden we als een van de weinige landen in Europa eigen loonschalen. Sinds vorig jaar krijgen uitzendkrachten het loon dat bij een opdrachtgever gebruikelijk is. Een uitzendkracht in de catering bij de Vrije Universiteit krijgt nu net zoveel als zijn collega’s in vaste dienst.”

Dus alle winststijging gaat naar de uitzendbedrijven zelf? Over hoeveel omzetgroei gaat het?

„Al snel over 800 à 900 miljoen euro. Maar vergeet niet dat een uitzender voor rendementsgroei steeds meer uren moet maken, want de marges staan enorm onder druk.”

Randstad was vorig jaar het best presterende aandeel op de AEX. Profiteren vooral de grote uitzenders van het aantrekken van de markt?

„Nee, de groei zit zowel bij onze grote als kleine leden. Wat je wel ziet: kleine uitzenders gaan zich meer specialiseren. In het leveren van vakbekwame technici bijvoorbeeld, of uitvaartverzorgers, archeologen en arbeidsmigranten.”

Vluchtelingen?

„Ook voor die groep kunnen uitzendbureaus een springplank naar werk zijn. Dan moeten we ze alleen niet maanden achtereen opsluiten in een asielzoekerscentrum en aan hun lot overlaten. Dan moet je veel eerder in beeld brengen wat ze kunnen, wat voor diploma’s ze hebben en of je die snel erkend kunt krijgen in Nederland. Er zit goud tussen: mensen die een hele goede chirurg, taxichauffeur of fysiotherapeut zijn.”

Hoeveel vluchtelingen kunnen uw leden aan werk helpen?

„In groten getale is dat best lastig. Vluchtelingen vormen een moeilijke groep. Je zit met een taalbarrière, mensen kunnen getraumatiseerd zijn, je moet werk kunnen vinden in de gemeente waar ze zich moeten vestigen, woonruimte regelen. We zijn in overleg met het ministerie van Sociale Zaken. Ik weet dat een aantal leden op kleine schaal actief is met gemeenten en het COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers, red.)”

Maar hoeveel vluchtelingen?

„Ik wil geen getallen noemen. Als ik honderd zeg, lijkt het weinig. Als ik vijfduizend zeg, is het in de ogen van sommigen weer te veel. Onze leden zijn er in ieder geval mee bezig – dat vind ik het belangrijkst.”

De Algemene Bond van Uitzendondernemingen ABU heeft een goed jaar te vieren én een 55-jarig bestaan. De ongeveer 500 leden zijn allang geen klassieke uitzenders meer. Koops: „We zijn tegenwoordig meer een koepel van bedrijven voor werk.” Driekwart van de leden doet aan payrolling: geen werving van personeel, wel financiële administratie voor opdrachtgevers. Bijna de helft houdt zich bezig met bemiddeling van zelfstandigen. En steeds meer uitzenders nemen het personeel- en het organisatiewerk voor een bepaald productieproces of voor een bedrijf als geheel over.

De ABU heeft zich daarom gemengd in de politieke discussie over zzp’ers, zegt Koops. De Eerste Kamer buigt zich dinsdag over vervanging van de VAR-verklaring, een werkvergunning voor zzp’ers, door ‘modelovereenkomsten’. Voor iedere beroepsgroep moet zo’n standaardcontract worden opgesteld en goedgekeurd door de Belastingdienst. Als bij controle achteraf blijkt dat een zelfstandige toch in een verkapt, goedkoop dienstverband werkt, is voortaan ook zijn opdrachtgever juridisch aansprakelijk. Maar onder werkgevers, zzp’ers en in de Eerste Kamer is er scepsis over de uitvoerbaarheid en neveneffecten van het uitgestelde wetsvoorstel.

Voorziet u problemen op de arbeidsmarkt met deze wet?

„Als het wetsvoorstel het haalt, moet een opdrachtgever voortaan goed kijken met welke zelfstandige hij zaken doet. Er komt een risico bij hem te liggen, wat op zich niet slecht is. Maar als dezelfde schijnconstructies blijven bestaan omdat het net als bij de VAR ontbreekt aan handhaving, dan schieten we er niets mee op. De overheid kan wel grote controles gaan uitvoeren bij multinationals, maar dat is lekker gemakkelijk.”

De arbeidsinspectie SZW en de Belastingdienst hebben gewoon te weinig handen voor controle?

„Ja, ga er maar aanstaan als we straks werken met tienduizenden modelovereenkomsten.”

Heeft de uitzendbranche al een goedgekeurde overeenkomst?

„Ja. Aanvankelijk was de Belastingdienst niet genegen om te erkennen dat een uitzendbureau, een intermediair, de opdrachtgever kan zijn van een zelfstandige. Nou, dat is inmiddels opgelost. De praktijk zal moeten uitwijzen hoe het werkt: als de Belastingdienst heel moeilijk gaat doen...”

Maar volgens u is er nauwelijks handhaving, toch?

„Ja, vergeet niet: bijna 1 op de 3 zelfstandigen werkt bijna uitsluitend via een intermediair. Bijvoorbeeld doordat sommige bedrijven uitsluitend op die manier personeel inhuren. Als die werkgevers te bevreesd worden om zelfstandigen in te huren, werkt de wet averechts. De eerste signalen zijn er. Van omroep NTR bijvoorbeeld is bekend geworden dat die geen rechtstreekse arbeidsrelatie met zelfstandigen meer wil.”

Wat vindt u van het CDA-plan dat de Sociaal Economische Raad onderzoekt: doorbetaling van loon bij ziekte verkorten naar acht weken, in ruil voor twee jaar doorbetaling vanuit een basisverzekering?

„Een hele charmante gedachte. Het aantal zelfstandigen stijgt en een groot aantal is niet verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid en bouwt nauwelijks pensioen op. Als het aandeel flexwerkers bij bedrijven doorgroeit naar 35 à 40 procent, klapt het sociale stelsel uit elkaar. Het plan van het CDA past bij de toekomst van de arbeidsmarkt. En of die loondoorbetaling nou acht, twaalf of zestien weken wordt of een half jaar, ach. Maar met twee jaar doorbetaling door werkgevers zijn we gekke Gerritje. Dat is het allerlangst in Europa.”

Dit wordt een verkiezingsthema.

„Zeker. Dé zzp’er, nee breder: de arbeidsmarkt moet de politieke agenda blijven domineren. We zijn niet klaar met verbouwen, we hebben alleen wat achterstallig onderhoud gedaan. En de snelheid van de veranderingen in de markt is veel hoger dan voor de crisis. Er zullen alleen maar meer fricties komen. De arbeidsmarkt wordt alleen maar diverser en complexer.”