Partij van Merkel begint uit te kijken naar andere kanselier

Als het aantal migranten niet snel lager wordt, sneuvelt het Duitse ‘zomersprookje’ van open grenzen.

De laatste paar dagen zijn er aldoor alarmbellen afgegaan op het Bundeskanzleramt in Berlijn. Na Zweden laat nu ook Oostenrijk, haar laatste bondgenoot, bondskanselier Merkel in de steek. En in eigen land nemen trouwe bondgenoten publiekelijk afstand van het regeringsbeleid.

Het hardst kwam het besluit van Oostenrijk aan om een maximum te verbinden aan het aantal asielzoekers. Wat dat in de praktijk voor Duitsland betekent, is een groot vraagteken. Als die bovengrens is bereikt, mogen de mensen die daarna komen dan zomaar doorreizen naar Duitsland? In ieder geval is de boodschap uit Wenen niet mis te verstaan: wat u wilt, mevrouw de bondskanselier, is onhaalbaar. Omdat Europa (plan A) er niet uit komt „gaan we over op plan B”.

Vrijdag was de Turkse premier Davutoglu op bezoek bij Merkel. Vier uur was uitgetrokken voor het gesprek. Turkse hulp is een essentieel onderdeel van Merkels antwoord op de vluchtelingenstroom. Maar na afloop had Merkel weinig meer te melden dan een bevestiging van de afspraken dat Turkije de EU gaat helpen de vluchtelingenstroom in te dammen en dat de EU 3 miljard euro gaat geven aan Turkije. De minister van Ontwikkelingssamenwerking meldde daarna nog wel dat de Duitse hulp aan Turkije wordt opgeschroefd van 36 naar 50 miljoen euro. Maar die 3 miljard moeten via Brussel komen. En daar is het, omineus voor Merkel, doodstil.

Ook onder politieke vrienden krijgt Merkel het moeilijker. Binnen de Beierse zusterpartij CSU, die vreest voor haar dominerende rol in de deelstaat waar de meeste vluchtelingen het land binnenkomen, klinkt al maanden kritiek. Vorige week stuurden 44 van de 310 leden van de CDU/CSU fractie een boze brief aan Merkel, dat het migratiebeleid moet veranderen. Dat lijkt relatief weinig, één op de zeven, maar het is duidelijk dat het aantal critici in de fractie groter is.

„Klep dicht”, beet de Merkelgetrouwe Julia Klöckner hen via media toe. Zij mocht de laatste weken vaak met de bondskanselier op de foto en wordt genoemd als kroonprinses. Klöckner wil bij de lokale verkiezingen in Rijnland-Palts op 13 maart premier van deze deelstaat worden. Daarom sloeg ook zij zondag met de vuist op tafel. Zo kan het niet langer.

Klöckner presenteerde een plan A2 – geen plan B om Merkel niet al te hard af te vallen, maar inhoudelijk komt ze dicht bij het idee van volledige controle aan de Duitse grenzen. Dáár, en niet in de deelstaten, moet worden besloten of mensen het land in mogen, zei Klöckner. Wie geen documenten heeft, komt er sowieso niet in. En er moet per dag worden vastgesteld hoeveel vluchtelingen kunnen worden toegelaten.

‘De grens is niet onder controle’

Minister van Binnenlandse Zaken De Maizière zei zondag tegen Bild dat tien procent van de tweeduizend mensen die zich dagelijks aan de zuidgrens melden, wordt teruggestuurd. Maar die rekensom stelt weinig mensen gerust. Bovendien zeggen politieagenten dat zij niet klopt.

De suggestie van de minister dat de situatie aan de grens nu onder controle is, is „schandalige onzin”, zei Rainer Wendt, voorzitter van de politievakbond. „In werkelijkheid wordt van de meeste vluchtelingen niet eens de naam opgeschreven. Slechts tien procent wordt geregistreerd. Aan de grenzen hebben we allang de controle verloren.”

Vooralsnog blijft Merkel bij haar ‘zomersprookje’, het hartelijke onthaal begin september van de vluchtelingen die in Hongarije dreigden te stranden. Een bovengrens stellen zou tegen de wet zijn, zegt ze.

Dat is niet de enige reden waarom de pragmatische politica die haar opvattingen over dienstplicht en kernenergie vrij soepel heeft herzien, nu zo vasthoudt aan de lijn die ze in september heeft uitgezet.

Merkel is er volgens intimi van overtuigd dat dit niet alleen juridisch, maar ook moreel de juiste weg is. Dat heeft onder andere te maken met haar Oost-Duitse achtergrond. Zij wil geen prikkeldraad langs de grens, zoals in Hongarije.

Op een eurotop in oktober zei Merkel volgens Der Spiegel tegen de Hongaarse premier Orbán: „Ik heb te lang achter een hek geleefd om me dat nog een keer te wensen.”

Het weekblad citeert ook vrienden en pastors die wijzen op haar religieuze achtergrond. Dochter van een dominee, die betrokken was bij de opvang van gehandicapten. Geloven betekende bij Merkels ouders thuis dat je armen, zieken en behoeftigen hielp. „Zoiets zit in iemand, dat gaat er niet meer uit”, zegt Klaus von Dohnanyi, de voormalige sociaal-democratische burgemeester van Hamburg. Op het partijcongres vorige maand in Karlsruhe zei Merkel dat de CDU het aan de C in haar naam verplicht is om vluchtelingen op te vangen.

Een ander argument voor haar houding is Europa. Merkel wil voorkomen dat andere landen voor het blok komen te staan als het machtigste land in de EU zelfstandig maatregelen neemt. Als Duitsland massaal grenscontroles gaat instellen, blijft er van Schengen niet veel meer over. Dan wordt bovendien het probleem verplaatst naar Griekenland, de Balkanlanden en Italië. Met de aantallen van afgelopen jaar kan dat alleen maar tot volledige chaos leiden.

Macht schept verplichtingen, redeneert Merkel. Moraal ook. Maar intussen waarschuwt de bekende psychiater Hans-Joachim Maaz, die in de christelijk-conservatieve hoek zit, tegenover de Huffington Post dat Merkel „het contact met de werkelijkheid heeft verloren”. Duitse media noteren alvast dat minister van Financiën Schäuble voor het overgrote deel van de CDU en CSU aanvaardbaar zou zijn als bondskanselier. Voor het geval dat.