Nederlandse pensioenfondsen zijn niet schokbestendig

Dat blijkt uit een stresstest die is uitgevoerd op pensioenstelsels van de zeventien landen in de eurozone.

Nederlandse pensioenfondsen zijn te weinig bestand tegen plotselinge schokken op de financiële markt. Foto Marcel van Hoorn

Nederlandse pensioenfondsen lopen veel risico wanneer er zich schokken voordoen op de financiële markten. Dat blijkt uit een dinsdag gepresenteerde stresstest voor de pensioensector, die is uitgevoerd door de Europese toezichthouder voor verzekeraars en pensioenfondsen EIOPA. De fondsen beschikken nauwelijks over buffers om zulke schokken op te vangen.

In de stresstest keek EIOPA naar wat de effecten zouden zijn op onder meer de vermogens van verschillende pensioenfondsen in bepaalde slecht-weerscenario’s zoals een aanhoudende lage rentestand en een flinke daling van de beurskoersen. Zo werd onder meer een situatie nagebootst waarin zakelijke beleggingen, zoals aandelen en vastgoed, flink in waarde dalen, evenals de rentestand.

Negatieve scenario’s

Het blijkt dat Nederlandse pensioenfondsen bij zware financiële schokken in twee negatieve scenario’s uitkomen op een dekkingsgraad van rond de 65 procent. Dat betekent dat ze in dat geval slechts 65 procent van het vermogen bezitten om aan alle betalingsverplichtingen te kunnen voldoen. Het Europese gemiddelde ligt op 60 procent.

Daarbij moet worden opgemerkt dat de Nederlandse terugval groter is dan de daling in de gemiddelde dekkingsgraad van alle eurolanden. De huidige Nederlandse dekkingsgraad is beter dan het Europese gemiddelde, waardoor de daling groter is.

Nederlandse pensioenfondsen relatief veel vermogen hebben belegd in aandelen en vastgoed. Daardoor lopen ze een hoog risico wanneer er zich schokken op de financiële markt voordoen. In de praktijk zouden de gevolgen zijn: hogere pensioenpremies en lagere uitbetalingen.

Daarbij vormt de lage rentestand een gevaar. De geteste Nederlandse fondsen, die samen meer dan 50 procent van de Nederlandse pensioenfondsbeleggingen beheren maar waarvan de namen niet zijn vrijgegeven, hebben hun verplichtingen richting gepensioneerden de laatste jaren fors zien toenemen en hebben daardoor een groot deel van de buffers al opgebruikt. Een lagere rente zorgt voor nog meer korting.

Toetsing

De landen binnen de eurozone hanteren verschillende pensioenstelsels. Het maakt ze volgens De Nederlandsche Bank (DNB) onderling moeilijk vergelijkbaar wanneer nationale toetsingsregels worden gehanteerd. EIOPA heeft daarom ook een Europees overkoepelend toetsingsraamwerk opgesteld. Daarin blijken de verschillen tussen landen minder groot.

Pensioenfederatie: niet verrast

In een reactie noemt de Pensioenfederatie de resultaten “niet verrassend”:

“De bestaande wet- en regelgeving zorgt ervoor dat pensioenfondsen, onder andere dankzij het lange termijnkarakter van hun verplichtingen en hun herstelplannen, de gevolgen van financiële schokken over een langere periode kunnen spreiden. (…) Dit neemt niet weg dat schokken op de financiële markten impact hebben op pensioendeelnemers en de aangesloten werkgevers, en in specifieke situaties kunnen leiden tot maatregelen als het beperken of afzien van indexatie of het korten van pensioenrechten.”

Klijnsma: risico inherent aan pensioensysteem

Staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, PvdA) stelt in een reactie:

“Pensioenfondsen zijn gevoelig voor schokken op financiële markten. Dat is op zich niets nieuws of schokkends. Dat heeft te maken met ons pensioensysteem, bijvoorbeeld dat fondsen risico’s nemen in hun beleggingsbeleid vanwege hun ambitie om te indexeren, en het feit dat we veel pensioenvermogen hebben gespaard in Nederland en strenge regels kennen in Nederland.”

“Het is en blijft lastig om verschillende pensioensystemen met verschillende toezichtkaders met elkaar te vergelijken. Gelukkig geven de nieuwe regels fondsen meer ruimte om schokken op te vangen en uit te smeren. Hierdoor hoeft er niet direct gekort te worden. Dat zorgt voor stabiliteit.”