Kernreactor Tihange een tikkende tijdbom?

Lokale Limburgse politici willen onmiddellijke sluiting van de kerncentrale van Tihange afdwingen. Provincie en minister Schultz vertrouwen liever op diplomatie.

De kerncentrale van Tihange ligt langs de Maas. Foto: ANP/ Marcel van Hoorn

Dit weekeinde was er weer een incident in de centrale van Tihange. Het niet-nucleaire gedeelte van kernreactor 2 lekte water, waardoor op lager vermogen moest worden geproduceerd. Reactor 2 is toch al het zorgenkindje van de drie reactoren in het even ten zuidwesten van Luik gelegen Tihange. De energieopwekking lag vanaf 2012 vanwege haarscheurtjes in het reactorvat en werd nadat die verholpen waren afgelopen december weer opgestart.

In de nabije delen van Nederland en Duitsland buitenland groeit, na opeenvolgende mankementen en incidenten, de angst voor een ongeluk met de installaties uit de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw. De gemeente Aken heeft advocaten uit Brussel en Düsseldorf in de arm genomen om te kijken of een gang naar de Belgische rechter zin heeft. De gemeenteraad van Maastricht sloot zich daar vorige week bij aan.

Milieuactivisten demonstreren in 2013 in Maastricht tegen de kerncentrale in het Belgische Tihange.

Initiatiefnemer Gert-Jan Krabbendam (GroenLinks): „De juridische weg is lang, maar het maakt de Belgen wel duidelijk dat er iets moet gebeuren. Sluiting van die onveilige centrale, een tikkende tijdbom, is het ultieme doel. Maar het zou al winst zijn als de informatievoorziening over de centrales beter wordt.

Stel dat er nu wat zou gebeuren, dan gaat het nieuws over veel te veel schijven voordat de gemeente Maastricht op de hoogte wordt gebracht.” Hij somt op: Electrabel, Federaal Agentschap Nucleaire Controle, federale regering Belgie, Internationaal Atoomagentschap, Nederlandse regering, veiligheidsregio, gemeenten.

Heerlen en Kerkrade hebben al duidelijk gemaakt zich ook bij de Akense actie aan te willen sluiten. Mogelijk volgen er nog meer Limburgse gemeenten. Een deel van de politiek in het Noord-Brabantse Bergen op Zoom wil bezien of de Akense bevindingen handvatten bieden voor gerechtelijke stappen tegen de kerncentrale in Doel (bij Antwerpen).

Een potje tennissen tussen de kerncentrales van Tihange. Foto: Marcel van Hoorn.

Luc Lavrysen moet een beetje met meel in de mond praten. Hij is rechter bij het Belgische Grondwettelijk Hof. Dat ziet onder meer toe op de naleving van de grondrechten. Binnenkort moeten Lavrysen en zijn collega-magistraten zich buigen over een zaak die is aangespannen door de Bond Beter Leefmilieu (BBL) en Inter-environment Wallonie & Bruxelles (IEW).

Die organisaties stellen dat België pas had mogen besluiten tot de verlenging van de levensduur van de reactoren Doel I en Doel II na grondige vooronderzoeken. Die zijn volgens hen nu niet of onvoldoende uitgevoerd. De Belgische regering zegt dat zowel Doel als Tihange aan de veiligheidsvoorschriften voldoen.

Dat er een zaak kan worden aangespannen staat vast, zegt Lavrysen. „Milieuschade is aan te vechten, ook als die grensoverschrijdend is. De doorbraak op dat gebied was de zaak van Nederlands belanghebbenden tegen de Franse kalimijnen in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw. Uiteindelijk zijn ze in hoogste instantie in het gelijk gesteld: het lozen van afvalzout door de Fransen was een onrechtmatige daad.”

Lavrysen denkt ook dat in dit geval aanknopingspunten te vinden zijn in internationale verdragen, of het nu gaat om de afspraken die gemaakt zijn binnen de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) of het 25 jaar oude Verdrag van Espoo over de grensoverschrijdendheid van milieueffectrapportages.

Parallellen met Urgendazaak

Dichter bij huis is er het Belgische Burgerlijk Wetboek. In artikel 1382 staat: „Elke daad van de mens, waardoor aan een ander schade wordt veroorzaakt, verplicht degene door wiens schuld de schade is ontstaan, deze te vergoeden.”

Lavrysen: „In wezen gewoon het algemeen zorgvuldigheidsbeginsel op grond waarvan in Nederland Urgenda vorig jaar door de rechter in het gelijk werd gesteld dat de staat te weinig doet om klimaatverandering tegen te gaan.”

De Maastrichtse advocaat Roger Cox, de raadsman van Urgenda, ziet ook parallellen met die zaak.

De raadsman denkt dat scherp gekeken moet worden naar de vraag of de centrale voldoet aan de vergunningsvoorwaarden, of de exploitant of overheid geen onnodige risico’s nemen op het gebied van veiligheid en of internationale afspraken worden nagekomen.

Nucleaire installaties in Nederland en België

Aken maakt donderdag bekend welke juridische gronden de ingehuurde advocaten hebben kunnen vinden. Hogere overheden in Nederland zeggen de rechtsgang van gemeenten te betreuren. Milieuminister Melanie Schultz van Haegen (VVD) vindt het meer een zaak voor nationale regeringen onderling en vertrouwt op internationaal gemaakte afspraken.

De Limburgse milieugedeputeerde Daan Prevoo (SP) heeft ook zorgen over de veiligheid van Tihange en stelde eerder voor om de reactoren daar te sluiten en in plaats daarvan de elektriciteitscentrale bij Maasbracht opnieuw in gebruik te nemen. In een gang van gemeenten naar een Belgische rechter ziet hij echter weinig: een zaak zou het lopende diplomatieke proces kunnen verstoren. „Een SP-gedeputeerde die zich schikt naar een VVD-minister. Het kan verkeren”, zegt Krabbendam. Hij heeft weinig vertrouwen in Nederlands-Belgisch overleg. „Den Haag wil Brussel niet te hard aanpakken, omdat ze dan onmiddellijk vragen terug kunnen verwachten over de kerncentrale in Borssele.”

    • Paul van der Steen