Laat Oeganda zelf bepalen of 30 jaar dezelfde leider wenselijk is

Vandaag (26 januari) precies dertig jaar geleden marcheerden de troepen van de jonge Oegandese generaal Museveni de hoofdstad Kampala binnen. Hij verdreef een dictator. Nu is hij zelf al drie decennia aan de macht. Niets mis mee, betoogt Arne Doornebal. 

Als Westerse journalisten onze president interviewen is het enige wat ze van hem willen weten wanneer hij denkt op te hoepelen”, beklaagde een Rwandese briefschrijver zich onlangs in de uiterst regeringsgezinde krant New Times. Het komt hem, en velen met hem, behoorlijk onbeleefd over. Presidenten in Rwanda, de twee Congo’s en Burundi kondigden het afgelopen jaar aan de grondwet te willen wijzigen om het maximale aantal regeertermijnen van twee te schrappen. Westerse landen reageerden zeer kritisch. Het zou een Afrikaanse trend zijn om die grondwetten aan te passen.

President Grímsson van IJsland is al twintig jaar aan de macht en stapt dit jaar in juni op. Daar hoor je nooit wat over. Ook in het Verenigd Koninkrijk mag een premier net zo vaak gekozen worden als hij wil. In Nederland regeerde Lubbers drie keer. Frau Merkel, tien jaar in het zadel, gaat volgend jaar gewoon voor een vierde termijn. Daar is geen onvertogen woord over gevallen.

Wie nu de Oegandese hoofdstad Kampala bezoekt, kan zich moeilijk voorstellen hoe het er dertig jaar geleden uit zag. Het land had de bloedige dictatuur van Idi Amin achter de rug, die honderdduizenden slachtoffers eiste. Ook onder het regime van diens voorganger en opvolger Milton Obote vonden hevige mensenrechtenschendingen plaats. Yoweri Museveni startte zijn ‘bush war’ in 1981 met 34 mannen en slechts zevenentwintig geweren. Na jaren van guerrillastrijd werd Kampala op 26 januari 1986 ingenomen. Sindsdien viert Oeganda op die dag ‘bevrijdingsdag’.

Dertig jaar Museveni betekende voor de zuidelijk helft van het land dertig jaar geen oorlog. In het noorden spookte twintig jaar lang Joseph Kony met zijn Verzetsleger van de Heer rond, maar ook die werd zo’n tien jaar geleden de grens over gedreven. Museveni ziet het zelf als zijn grootste verdienste: „Ik heb iedere rebellengroep in dit land verslagen”, vertelt hij iedereen die het horen wil.

Oorlogen winnen doe je niet zonder zelf vuile handen te maken, dus laten we van ‘M7’, zoals hij liefkozend genoemd wordt, geen heilige maken. De relatieve rust die hij het land bracht, bezorgde hem een ongekende populariteit, zelfs onder het conservatieve Baganda-volk – de sleutel tot verkiezingswinst in Oeganda. „Idi Amin vermoordde jullie ooms en onder Obote was het ook niet veilig”, houdt mijn Oegandese schoonmoeder haar kinderen bij elke verkiezing voor. En iedere vijf jaar opnieuw stemt mijn vrouw op Museveni, evenals haar broers, zussen en de meerderheid van de Oegandese bevolking. Ook al zijn er iedere keer wel incidenten rondom verkiezingen, ook bij een ‘eerlijk speelveld’ zou Museveni iedere stembusgang tot nu toe naar alle waarschijnlijkheid gewonnen hebben.

In de golf van grondwetswijzigingen was Oeganda koploper. Het veranderde de constitutie in 2005, waardoor Museveni het jaar daarop voor zijn derde termijn gekozen kon worden. Volgens de oppositie was dat overigens al zijn vijfde, maar de regering telt de periode ’86 – ’96 niet mee omdat dat een ‘overgangsperiode’ was. In die tijd noemde Oeganda zichzelf een ‘geenpartijendemocratie’.

Hoewel we vorig jaar Westerse protesten hoorden tegen de derde termijn van de leiders van Burundi, Rwanda en de Congo’s, horen we nu niemand klagen over Museveni, die volgende maand een gooi doet naar zijn vijfde (eigenlijk dus zevende) termijn. Dat lijkt positief. Het zou kunnen betekenen dat ‘het Westen’ met zijn eeuwig opgeheven vingertje eindelijk begrijpt dat je niet aan de ene kant de democratie kan prediken, en tegelijkertijd leiders die door hun eigen volk gekozen zijn weg wil hebben.

Maar in Oeganda is iets anders aan de hand. Oegandese soldaten sterven bij bosjes in de ‘War on Terror’ in Somalië, in een missie tegen terreurgroep Al-Shabaab, grotendeels geïnspireerd en betaald door Washington. Het veelvuldig door Amerikaanse militairen getrainde Oegandese leger is de sleutel tot vrede in het Grote Merengebied. M7 bemiddelt persoonlijk in Burundi. En zelfs de homoactivisten houden zich even koest nadat de oude president met een sluwe list een door hemzelf ondertekende anti-homowet weer ongedaan wist te laten maken.

Museveni is ‘onze’ bondgenoot. En dan maakt het opeens niet meer uit hoeveel decennia hij al regeert.