Een rechtse president ‘voor alle Portugezen’

De nieuwe president van Portugal gaat conservatief tegenwicht bieden aan de linkse regering. De kritische denker is bekend van tv.

Foto FRANCISCO LEONG / AFP PHOTO

De overwinning van Marcelo Rebelo de Sousa (67) was nog lang niet zeker toen de socialistische Maria de Belém Roseira de nieuwe president van Portugal al knuffelend feliciteerde. De winnaar en de verliezer in één beeld gevangen op een eenzijdige verkiezingsavond in Lissabon. Portugal krijgt met de sociaal-democraat Rebelo de Sousa „een bruggenbouwer” , die er wil zijn „voor alle Portugezen”.

De verkiezingen draaiden op zondag alleen nog maar om de vraag of de populaire Rebelo de Sousa tijdens de eerste ronde meer dan vijftig procent van de stemmen zou halen. Dat bleef tot aan het einde van de avond spannend. Met 52 procent veroverde ‘de professor’ uiteindelijk voldoende steun om de komende vijf jaar president te mogen zijn. Zijn grootste concurrent António Sampaio de Nóvoa bleef op slechts 22 procent steken. Maria de Belém Roseira haalde nog geen vijf procent.

Rebelo de Sousa hoefde tijdens de campagne eigenlijk alleen zichzelf te spelen. Ondanks dat hij sinds 1974 aan de sociaal-democratische PSD is verbonden presenteerde hij zich als een onafhankelijk kandidaat en financierde vrijwel alles zelf. Rebelo de Sousa sprak geen grote menigtes toe en zijn hoofd prijkte niet op talloze affiches. Rebelo de Sousa stapte vaak gewoon op de mensen in de straat af en gaf ze een moment van liefde. „Daar hebben veel Portugezen behoefte aan”, zo legde hij zijn strategie uit.

Rebelo de Sousa is een duizendpoot. Naast zijn rijke politieke carrière (hij was gedeputeerde, europarlementariër en minister) maakte hij naam als rechtenprofessor en als journalist. Hij stond aan de leiding van bladen als Expresso en Semanário. Daarbij schuwde Rebelo de Sousa in de jaren tachtig van de vorige eeuw nooit kritiek op zittende politici. Zoals hij de voorbije jaren als politiek commentator op de televisie de conservatieve premier Pedro Passos Coelho meer dan eens aanviel. Rebelo de Sousa dwong met zijn onafhankelijke optredens het respect af Portugezen onder alle lagen van de bevolking.

Zijn bekendheid als televisie persoonlijkheid werkte in het voordeel van Rebelo de Sousa tijdens de presidentsverkiezingen. In de afgelopen vijftien jaar tijd groeide hij uit tot een fenomeen in de media. Tot oktober van dit jaar keken miljoenen Portugezen naar zijn politieke analyses op de televisiekanalen van RTP en TVI. In aanloop naar de verkiezingen stopte hij noodgedwongen met zijn programma. Zijn boodschap was echter al bij het grootste deel van het volk bekend. „Het eerste wat ik wil is nationale eenheid, de wonden uit het verleden moeten worden gedicht en ik ga bruggen bouwen”, zo zei Rebelo de Sousa tijdens zijn eerste toespraak als president.

Als sociaal-democraat zal Rebelo de Sousa tegenwicht moeten bieden aan de socialistische regering van António Costa, die op gedoogsteun mag rekenen van Het Linkse Blok en de communisten. Als president van Portugal heeft hij het recht om een regering naar huis te sturen, maar Rebelo de Sousa zal daar niet snel gebruik van maken. In tegenstelling tot zijn voorganger Aníbal Cavaco Silva – die de socialisten tevergeefs uit de regering probeerde te houden – zal Rebelo de Sousa vooral de dialoog aangaan met zijn politieke tegenstanders. Al is premier Costa op het persoonlijke vlak eerder een oude vriend van hem.

Rebelo de Sousa zal er als president voor moeten zorgen dat Portugal binnen de rode lijntjes van de Europese Unie blijft lopen. Tegelijkertijd wil hij de strijd aangaan tegen de grote ongelijkheid binnen de eigen landsgrenzen. Het minimumloon ligt in Portugal net iets boven de vijfhonderd euro per maand en de werkloosheid is hoger dan tien procent. „Er is geen eenheid zonder sociale cohesie”, zo stelde de nieuwe president Rebelo de Sousa.