Davos, optimisme en angst

Vijf dagen per jaar mag het Zwitserse Alpendorpje Davos zich het middelpunt van de wereld voelen. Van heinde en verre komen politieke leiders, topmanagers, geslaagde ondernemers, artiesten, medewerkers van denktanks, wetenschappers, journalisten en beveiligers naar de wereldjamboree van invloedrijken.

Het World Economic Forum is een particulier initiatief van de inmiddels 77-jarige Klaus Schwab. Over langer doorwerken gesproken. In Davos bespreekt men in alle openheid én achter gesloten deuren de toestand in de wereld. En de toekomst.

Het is verleidelijk om de ‘geest van Davos’ te peilen en op basis daarvan uitspraken te doen over de richting van de wereld(economie) en de samenleving, ook al zijn de deelnemers niet een dwarsdoorsnee van de wereldbevolking.

Davos dit jaar in vijf woorden: technologisch optimisme versus politiek pessimisme. Het optimisme weerspiegelt de hoge verwachtingen over wat al de vierde industriële revolutie heet. Dat is de opmars en de doorbraak van digitalisering, van kunstmatige intelligentie, robots en nanotechnologie.

Het optimisme tintelt van de snelle veranderingen die elkaar zullen versterken. En het gevoel dat het dit keer anders is. Dat niemand eerder zoveel veranderingen aan den lijve heeft ondervonden. Dat wil nog wel eens een overschatting van het momentum zijn. De angstige vraag is: kan de mens zoveel wel aan? Als de computer en de robot ons overvleugelen, wat dan? En als de technologie in verkeerde handen valt?

De organisatie publiceerde tijdens het forum een onderzoek dat aangaf dat komende vijf jaar in de technologische versnelling per saldo 5 miljoen banen zullen verdwijnen. Technologie is een motor van groei, maar op afzienbare termijn geen banenmotor.

Het pessimisme is tweeledig. Allereerst de vrees voor de politieke uitersten en de angst voor wat komen gaat. Inderdaad: Donald Trump. De politicus wiens naam in Davos niet genoemd werd. Hij is wél ondernemer, maar verder staat hij voor alles wat ‘Davos’ niet is: nationalist, anti-immigratie, ongeremd, radicaal.

Het actuele pessimisme is de som van Europese crises. Stappen de Britten eruit, is Europa in staat de vluchtelingenstroom te beheersen én het vrije verkeer van mensen en goederen te handhaven? Het onaangename feit is dat Europese ondernemingen weinig tegenover de Amerikaanse technologieleiders kunnen stellen. Europa excelleert in hoge verwachtingen en ambities, maar heeft het wel genoeg energie om een inhaalslag te maken? Dat is de vraag die, zonder uitstel, om een antwoord vraagt.