Lopen baby’s gevaar door zika?

Vier Zuid-Amerikaanse landen adviseren vrouwen nu niet zwanger te worden. Het zikavirus zou ernstige afwijkingen bij baby’s veroorzaken.

 

Gezondheidsautoriteiten wereldwijd adviseren zwangere vrouwen om de gebieden waar het zikavirus heerst zoveel mogelijk te mijden. Ook het Nederlandse RIVM sloot zich daar dit weekend bij aan. In Brazilië krijgen vrouwen het advies hun zwangerschap uit te stellen, zo lang het zikavirus rondwaart. Ook Colombia, Ecuador, El Salvador en Jamaica kwamen met zo’n advies. De autoriteiten nemen daarmee het zekere voor het onzekere.

1 Is het zikavirus echt gevaarlijk voor mensen?

Dat is nog onduidelijk, maar er zijn aanwijzingen dat het virus ernstige afwijkingen kan veroorzaken bij ongeboren kinderen. Braziliaanse gezondheidsautoriteiten sloegen eind vorig jaar alarm, nadat in een aantal regio’s ineens opvallend veel meer kinderen geboren werden met microcefalie, een ernstige verschrompeling van de hersenen, waarbij het hoofd zichtbaar kleiner is.

De oostelijke staat Pernambuco, met 9 miljoen inwoners en 129.000 geboortes per jaar, telde in 2015 ineens 646 pasgeborenen met microcefalie, terwijl dat er normaal rond de negen per jaar zijn.

Het zikavirus werd nooit eerder in verband gebracht met microcefalie. Artsen legden een relatie nadat het virus was aangetoond in het vruchtwater van twee moeders die in verwachting waren van een kind met zulke afwijkingen. Dat is nog geen definitief bewijs dat het virus inderdaad de microcefalie heeft veroorzaakt. Binnenkort start een internationaal onderzoek om daar duidelijkheid in te brengen.

 

In de wetenschappelijke literatuur zijn tot nu nog weinig publicaties over het fenomeen verschenen. Op wetenschappelijke internetforums schrijven Braziliaanse artsen wel dat er iets uitzonderlijks aan de hand lijkt te zijn. Op echo’s van de getroffen kinderen zou te zien zijn dat de hersenen aanvankelijk normaal worden aangelegd, en dat de schade pas later in de zwangerschap ontstaat.

Van slechts een handvol andere virussen is bekend dat zij hersenschade kunnen veroorzaken bij ongeboren kinderen. Dat zijn cytomegalovirus, herpes en rode hond. Daarnaast zijn syfilis en toxoplasmose in dit opzicht gevaarlijk.

2 Wat zijn normaal gesproken de symptomen van een infectie?

Een infectie met het zikavirus verloopt meestal mild. Driekwart van de geïnfecteerden merkt niets van de besmetting. Anderen krijgen na drie tot twaalf dagen griepachtige verschijnselen, met lichte koorts, hoofd- en spierpijn en soms huiduitslag en ontstoken ogen. De klachten gaan meestal na een paar dagen tot een week weer vanzelf over.

3 Hoe kan het zikavirus zich ineens zo snel verspreiden?

 

Het zikavirus belandde in Zuid-Amerika als het ware in een gespreid bedje. De muggensoort die het virus overbrengt, de Aedes-mug, was er al. Nadat zika voor het eerst werd gediagnosticeerd in het noordoosten van Brazilië, verspreidde het zich razendsnel over de rest van het land, en vervolgens verder naar andere landen in Midden- en Zuid-Amerika en het Caraïbische gebied. De verwachting is dat de epidemie zich de komende tijd verder zal uitbreiden, mogelijk ook naar het zuiden van de Verenigde Staten.

Het zikavirus werd in 1947 voor het eerst ontdekt in Oeganda, en heeft zich sindsdien verder over de wereld verspreid. Uit genetisch onderzoek is gebleken dat het Braziliaanse zikavirus verwant is aan de Aziatische tak. Het virus is waarschijnlijk via eilanden in de Stille Oceaan overgestoken naar Brazilië. Tijdens die overtocht lijkt het virus agressiever te zijn geworden, met een groot aantal besmettingen in Frans-Polynesië.

4 Bestaat er risico voor mensen in Nederland?

Nee, het zikavirus kan zich hier niet verspreiden omdat de mug die het virus overdraagt hier niet voorkomt. Wel komt hier in de zomermaanden af en toe de Aziatische tijgermug voor, die het virus wel zou kunnen overbrengen. Zulke uitbraken van tijgermuggen worden al actief bestreden door het RIVM, omdat die ook knokkelkoorts (dengue) kunnen verspreiden. De kans is daarmee klein dat zika zich ongecontroleerd verspreidt. De Aziatische tijgermug overleeft Nederlandse winters niet, waardoor een eventuele zika-uitbraak hier ook vanzelf uitdooft.

5 Is er al iets te merken van onrust bij toeristen?

Reizigers kunnen de infectie meenemen van elders. Tot nu toe zijn er in Nederland 12 patiënten gemeld, die allemaal in Suriname waren geweest. De ziekte is echter niet direct van mens op mens besmettelijk. TUI, een van de grootste Nederlandse reisorganisaties, ontving de afgelopen weken „enkele tientallen” telefoontjes van zwangere vrouwen die hun reis uit voorzorg wilden afzeggen of omboeken. De organisatie heeft de reizen omgeboekt naar andere bestemmingen. Voor zwangere vrouwen die al in een van de gebieden waren en terug wilden, werd zo mogelijk een versnelde terugreis geregeld, zegt een woordvoerder. In de meeste gevallen gebeurde dit kosteloos, „ook al staat dat niet in de voorwaarden”.

Enkele zwangere vrouwen blijken bewust het risico te nemen. „Er belde een vrouw die twijfelde, maar toch naar Sint Maarten vertrekt en zelf een klamboe en extra smeermiddelen tegen muggen meeneemt.”

Een woordvoerder van de ANWB zegt dat er via reisdochter Fox „wel wat vragen” van reizigers zijn geweest. Er zijn nog geen reizen geannuleerd, maar „als een zwangere vrouw heeft geboekt en wil annuleren of omboeken, zullen we daar coulant mee omgaan”. Op de eigen website benadrukt Fox dat het verband tussen het virus en afwijkingen bij het ongeboren kind nog niet is aangetoond en adviseert ze reizigers goede maatregelen tegen muggen te nemen, met name overdag.

6 En de Olympische Spelen?

De autoriteiten hebben dit weekend extra maatregelen aangekondigd om de Olympische faciliteiten muggenvrij te maken. Vanaf vier maanden voor het begin van de Spelen, in augustus, zal er extra gecontroleerd en verdelgd worden. De organisatie hoopt er ook van te profiteren dat de Spelen in de koelere, drogere maand augustus plaatsvinden, waardoor er minder muggen zullen zijn.

7 Liggen er meer van dit soort gevaarlijke virussen op de loer?

Ja, zo nu en dan breekt er een nieuwe virusziekte uit, die voorheen heel weinig mensen infecteerde of beperkt bleef tot een heel klein gebied. Door het toegenomen verkeer van mensen over de hele wereld kunnen virussen zich ook razendsnel verspreiden.

Virusuitbraken die nog vers in het geheugen liggen zijn die van ebola in West-Afrika en die van mers op het Arabisch schiereiland. Deze virusziekten worden niet door steekmuggen verspreid en zijn daardoor makkelijker in te dammen.

Het is niet te voorspellen waar en wanneer nieuwe virusuitbraken zich zullen voordoen en hoe dodelijk of schadelijk die zullen. Maar dat ze nu en dan de kop op zullen steken, is volgens virologen onvermijdelijk.