Hassan Rohani ontpopt zich tot een gedurfde hervormer

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt elke week de feiten van de hypes.

Toen Hassan Rohani in 2013 als president van Iran werd gekozen legden wij van de media u uit dat hij absoluut geen hervormer was maar een pragmaticus. Daar is een groot verschil tussen, lezer. De eerste categorie wordt gevormd door de Goeden die willens en wetens het pad naar de gevangenis nemen om het volk uit de greep van de Slechten te redden, doorgaans vergeefs. Pragmatici heulen met de macht maar proberen er afgezien daarvan nog wel iets van te maken voor hun land. Vooral op economisch terrein; daar heeft de macht geen bezwaar tegen.

Maar ik moet toegeven: Rohani valt toch in die eerste categorie. Hij heeft publiekelijk de strijd aangebonden met opperste leider ayatollah Ali Khamenei en de Raad van Hoeders van de Grondwet. Hij wil op 26 februari echte verkiezingen en niet de nep die zij ervan willen maken.

De Raad van Hoeders heeft onder andere tot taak kandidaten voor het parlement en andere organen te controleren op hun islamitisch gehalte. Stel je voor dat het volk wordt vertegenwoordigd door mensen van een twijfelachtig religieus allooi! Maar deze bevoegdheid is door de jaren heen een dodelijk wapen geworden om die organen uit handen te houden van politieke tegenstanders.

Rohani heeft vorig jaar met de zegen van de macht een compromis gesloten met bijna de hele rest van de wereld over het omstreden Iraanse nucleaire programma. Hoewel veel Iraniërs eerst moeten zien voor zij geloven dat zij daarvan beter worden, heeft het akkoord Rohani een hoop populariteit opgeleverd. Er is in ieder geval de illusie van verbetering.

De haviken die in de islamitische republiek de macht hebben, hebben Rohani het nucleaire akkoord laten sluiten omdat de economische toestand zo rampzalig was dat die een bedreiging voor het regime werd. Maar het is niet de bedoeling dat er op de internationale ontspanning ook binnenlandse ontspanning volgt. Want dat zou óók het regime bedreigen – en macht is zo héérlijk verslavend. Vandaar het grote aantal arrestaties van critici in het afgelopen jaar onder verwijzing naar boze buitenlandse complotten en infiltraties.

Afgelopen week werd bekend dat de Hoeders 99 procent (!) van de hervormingsgezinde en pragmatische politici hebben geschrapt die zich kandidaat hadden gesteld. De voorzitter van de Hoeders, ayatollah Jannati, zei dat dit „gezonde, vrije, wettige en competitieve” verkiezingen zou opleveren. Daartegen kwam Rohani in opstand. „Als één factie mag meedoen en de ander niet, waarom houden we dan eigenlijk nog verkiezingen?”, vroeg hij in een verbazend harde televisierede. „Het parlement is een huis voor de natie, niet voor een specifieke factie.”

De hervormer Khatami durfde het in de jaren negentig niet aan om de strijd aan te binden met de opperste leider c.s. De pragmatische Rohani, van wie niemand op dit punt iets verwachtte, verrast de natie. Hoe loopt dit af?