Europa’s ijzige nieuwe buitengrens

De Grieks-Macedonische grens werkt als migrantenfilter. Brussel wil deze buitengrens versterken. 

Rij migranten bij een controlepost van de Griekse politie aan de grens met Macedonië. Deze fungeert als een filter voor migranten op weg naar het hart van de EU. Foto Giannis Papanikos/AP

Hamid (28) maakt zich achter het struikgewas langs de weg naar de Grieks-Macedonische grens op voor een derde poging in een week tijd. Zijn belangrijkste tip aan de andere migranten die hier op krachten komen is: „Rennen. Stop niet als de militairen je roepen.”

Twintig euro op zak hebben voor het geval je te maken hebt met een alleen opererende grensbewaker wil ook nog weleens helpen, zegt hij. „Maar niet als je al in Macedonië bent. Daar zijn er te veel. Dan blijf je aan de gang. Twintig euro, twintig euro, twintig euro.” Twee keer lukte het hem diep in Macedonië te komen en twee keer is hij terug naar Griekenland gebracht.

Een Nederlandse vrijwilliger, Rijn uit Amsterdam, geeft hem een vuurtje en warme curry met rijst. Hij wil net als de meeste migranten niet met zijn achternaam in de krant, want migranten faciliteren in de buurt van een grens die ze niet over mogen grenst aan het illegale. „Frontex en de politie bewaken Fort Europa. Wij staan aan de kant van de migranten.”

De Grieks-Macedonische grensregio fungeert steeds meer als een filter waar mensen die in het hart van de EU weinig kans op asiel maken in blijven hangen. Deze EU-buitengrens is gemakkelijker te controleren dan de lange Grieks-Turkse zeegrens. In Brussel worden plannen gemaakt om hem verder te versterken en zo de rol van Griekenland in de bewaking van de EU-grenzen te verkleinen.

Syriërs, Irakezen en Afghanen die per bus vanuit Athene komen mogen na een laatste identiteitscontrole langs het spoor naar Macedonië lopen waar een trein op ze wacht. De rest wordt terug naar Griekenland gestuurd.

De regels veranderen met de dag

In de grensstreek anticiperen hulporganisaties en politie op stemmingswisselingen in de EU. De regels veranderen daarom met de dag en zijn niemand helemaal duidelijk. De Macedonische grens gaat eens in de paar uur kort open. Dan lopen groepjes migranten met hun tassen en kinderen over de dunne laag sneeuw naar de andere kant.

Zaterdagochtend laat de Griekse politie aan hulporganisaties weten dat hun net heropende kampje bij de grens weer moet sluiten. Migranten kunnen er opwarmen, douchen en eten. ’s Middags blijft het toch open. „Opgaaf van reden krijgen we nooit”, verzucht Gemma Gillie van Artsen zonder Grenzen, dat het kamp runt met VN-organisatie UNHCR en een Griekse vluchtelingenorganisatie.

Een hardnekkig gerucht is dat ongetrouwde jonge mannen worden geweigerd. Dat lijkt in de praktijk niet te gebeuren. Wel krijgen gezinnen met kinderen soms voorrang.

Naast de ingang van het kamp bij de grensovergang bij het dorp Idomeni staat een politiecontainer. De migranten die uit de bussen komen, moeten daar hun papieren laten controleren. „Waar gaat u heen?” Iedereen weet dat sinds drie dagen het antwoord ‘Duitsland’ of ‘Oostenrijk’ moet zijn.

Wie geen politiestempel krijgt moet met de bus terug naar Athene, waar open opvangkampen zijn. „Het is niet eerlijk”, zegt Amin (23) uit Pakistan. Hij stapt met een man uit Kameroen en een jongen uit Guinee teleurgesteld de touringcar weer in. „Ik ben geen crimineel. Ik wil alleen door. Waarom laten ze me eerst zover komen om me dan hier te stoppen?” Óf je houdt iedereen tegen of niemand. Waarom zij wel en wij niet?

IJzige wind

Hij laat zich terugbrengen. Het alternatief is proberen elders de grens over te glippen. Dat is het plan van een groep van 25 Pakistanen die samen een betonnen ruïne bezetten in de bossage. Als het donker wordt, maken ze binnen vuur van sprokkelhout. In de deuropening en de vensters hangen dekens tegen de ijzige wind.

Ook hun eindbestemming is Duitsland. „Daar zitten veel Ahmadiyya, onze geloofsgemeenschap”, legt Wasin Ahmed uit. „Pakistan is niet veilig voor ons.” Ahmadiyya-moslims uit Pakistan hebben, mits met een overtuigend persoonlijk verhaal, in Nederland een gerede kans op asiel.

Daar hebben ze hier aan de grens niets aan. De schifting is grof. Tenzij deze Pakistanen besluiten in Griekenland asiel aan te vragen zal geen van de autoriteiten de tijd nemen hun verhaal te controleren. Niemand moedigt ze aan een asielaanvraag te doen. De Griekse politie geeft ze dertig dagen om het land te verlaten.