En dan moet het carnaval nog beginnen

Iedere dag zijn in Brazilië duizend militairen en gezondheidswerkers op pad om de verspreiding van zika tegen te gaan. De mug tiert welig door de slechte watervoorziening.

Moeder Juliana Diniz Silva met haar zoontje Pedro, geboren met microcefalie. Foto Nina Jurna

Moeder Juliana Diniz Silva met haar zoontje Pedro, geboren met microcefalie.

‘Soldaten, kom alstublieft mee naar binnen, er zitten zikalarven in mijn waterton!” Een oude vrouw trekt een groepje passerende militairen aan de mouw en wijst naar haar bouwvallige huisje. Een geïmproviseerde brug van wiebelende planken waaronder een stinkend beekje stroomt, leidt de zikabestrijdingsgroep, bestaande uit militairen en gezondheidsagenten, naar haar huisje. Een „walhalla voor zikamuggen”, ziet coördinator Elaine Cristini.

Drie enorme blauwe tonnen, tot de rand gevuld met water, waarvan slechts één een deksel heeft, staan in de felle zon. „Stilstaand, schoon water, de perfecte broedplaats voor de muggen”, zegt ze tegen de oude vrouw. Geen larve te bekennen. Uit voorzorg strooien de militairen wat donkergeel antibacterieel poeder in het water waardoor eitjes, als die erin zitten,meteen worden vernietigd. „Mensen kunnen het water gewoon drinken, maar de bacterie wordt ermee uitgeroeid”, zegt Cristini.

Recife, hoofdstad van deelstaat Pernambuco, is in de ban van het zikavirus dat hier al duizenden mensen heeft geïnfecteerd. Het virus, verspreid door de Aedes aegypti-mug, gedijt in de warme, regenachtige zomer. Het wemelt van de muggen.

Inmiddels zijn in Brazilië circa 4.000 baby’s geboren met microcefalie, de afwijking die aan het zikavirus wordt toegeschreven. 1.300 werden er geboren in de noordoostelijke staat Pernambuco. 49 baby’s zijn mogelijk overleden aan het virus.

Gewapend met spuitbussen

In de wijken van Recife is een groep van zo’n duizend militairen en gezondheidswerkers dagelijks bezig met de bestrijding van het virus. Op deze vroege zondagochtend springen zo’n vijftig jonge militairen uit twee legervoertuigen en stellen zich op bij het gezondheidscentrum van de wijk Vasco da Gama, in het noorden van de stad. Hiervandaan worden vandaag ook omliggende buurten bezocht. Gewapend met twee soorten antibacterieel poeder, spuitbussen en informatiefolders gaat de groep op pad. „De meeste militairen komen uit Recife. Ze voelen zich betrokken, veel jongens hebben zelf zika gehad of hebben geïnfecteerde familieleden. Het is fijn dat we ons kunnen inzetten voor de bevolking”, zegt luitenant Fortaleza. De militairen hebben samen met de gezondheidsagenten een speciale training gevolgd zodat ze weten hoe de huizen gecontroleerd moeten worden. „We deden al aan denguebestrijding, maar dit is intensiever. De bewoners zijn angstig door alle berichten. Tegelijkertijd is het verontrustend om te zien hoe laks mensen nog steeds zijn, want voorlichting is er al tijden.”

De inspectiegroep bezoekt ook de 22-jarige Juliana Diniz Silva die met haar drie maanden oude zoontje Pedro boven in de wijk Nova Descoberta woont. Je komt er alleen via een smalle hoge trap, bezaaid met kadavers van kleine hagedissen en met hondenpoep.

Geboren met microcefalie

Baby Pedro is geboren met microcefalie: zijn hoofdje was bij de geboorte kleiner dan 32 centimeter en de kans dat hij een hersenafwijking heeft is groot. „Hij kan gelukkig zien, maar of hij kan horen, weten we nog niet”, zegt Juliana zachtjes terwijl ze de slapende baby in haar armen wiegt. Hij wordt onderzocht in een speciaal ziekenhuis voor gehandicapte kinderen in Recife waar onder meer zijn motoriek wordt bestudeerd en hij fysiotherapie krijgt. „Of Pedro gaat lopen, weten de artsen nog niet. Alleen God kent de toekomst van mijn zoontje”, zegt de jonge moeder met tranen in haar ogen. Na drie maanden zwangerschap werd ze ziek. „Ik dacht dat het chikungunya was, maar nu blijkt dat het het zikavirus was. Op de echo zagen de artsen al dat zijn hoofdje te klein was.”

Er zijn in Nova Descoberta al tien baby’s met microcefalie geboren. Volgens Liliana Amorim, hoofd van het gezondheidscentrum, is het grote probleem de watervoorziening. „Er zijn 96 wijken in Recife en zeker 90 wijken hebben niet dagelijks stromend water. Er zijn wijken waar maar eens in de drie of vijf dagen stromend water is. De mensen sparen het water daar op in emmers en tonnen, en daar gaat het al mis.”

De gemeente rantsoeneerde het water vanwege de grote droogte in het gebied. Daardoor zijn er drastische watertekorten en zijn bewoners geneigd om water op te sparen. „Worden de emmers niet goed afgedekt, dan zijn dat de perfecte plekken voor muggen om eitjes te leggen en op die manier het virus verder te verspreiden.”

Carnaval komt eraan

Als aan het einde van de middag de militairen vertrokken zijn, houden de bewoners zich alweer bezig met vrolijker zaken: ze bereiden zich voor op een bloco, een feestelijk voorproefje op het beroemde carnaval dat hier over twee weken losbarst.

Braziliaanse autoriteiten hebben gewaarschuwd voor een mogelijke volgende zika-explosie tijdens het carnaval, dat miljoenen toeristen trekt. Het eerste zikavirus bereikte Brazilië mogelijk tijdens het wereldkampioenschap voetbal in 2014 via toeristen.

In Recife zullen daarom infectiologen en specialisten worden ingezet op bestaande medische posten. Hoofd gezondheidsdienst Liliana Amorim juicht dit toe: „We werken nu al op het maximale niveau. Grotere problemen na carnaval kunnen we er niet bij hebben.”