Column

De aardigste mensen moesten wel winnen

Fred Oster presenteerde ‘AVRO's WieKentKwis’.

Historische primeurs: Andere Tijden (NTR/VPRO) grossiert er deze maand in. Vaak zijn het wel misstanden die destijds al vermoed werden. Ja, discuswerpster Ria Stalman gebruikte anabole steroïden voordat ze in 1984 olympisch goud won en ja, bij de grote spelshows van de publieke omroep in de jaren 70-80 werd op grote schaal gesjoemeld totdat de sympathiekste kandidaten gewonnen hadden.

In de leerzame en onderhoudende aflevering De hoofdprijs...spelshows! van Paul Ruigrok treedt Fred Oster (79) als kroongetuige op. In een gezellig vest op zijn praatstoel windt de presentator en samensteller van AVRO’s Wie-Kent-Kwis (1973-83) er geen doekjes om. Het ging destijds niet alleen om de kijkcijfers, maar ook om de waarderingscijfers. En die vielen alleen hoog uit als de prijzen (maximaal duizend gulden per persoon) bij de favorieten van de kijkers terecht kwamen.

Dus hielp je die mensen een beetje. Soms zei je een vraag voor, maar er waren veel meer methoden om de uitslag te beïnvloeden. Zo kon je de enveloppen met makkelijke vragen bovenop leggen en die met moeilijke onderop. De kandidaten hadden het vaak zelf niet in de gaten.

Nog verder ging het bedrog in de geflopte Sterrenshow (VARA, 1984-86) met Willem Ruis. Fameus was de ronde waarin een ijzeren ringetje langs een stang gehaald moest worden zonder deze aan te raken, à la Dokter Bibber. In slowmotion laat Andere Tijden zien dat er ondanks een aanraking soms toch niets gebeurde. Ach, je kon natuurlijk best de stroom er desgewenst even vanaf halen, verklapt nu producent Hans Peters.

Voormalig TROS-chef Cees den Daas wil zich nog steeds niet op dit gladde ijs begeven. Hij gaat niet verder dan dat hij Ron Brandsteder soms uit de coulissen toeriep er nog een prijs bij te doen. Alleen Joop van den Ende denkt alleen maar met trots terug aan de 1-2-3-Show (KRO, 1983-86) met Ted de Braak, die soms wel 8,8 miljoen kijkers trok op de zaterdagavond.

Niets was te gek, vertelt decorontwerper Roland de Groot. De bloei van die grote spelshows werd vooral mogelijk gemaakt door sponsors, vooral ‘goede doelen’. Maar er was ook al dan niet adequaat afgeplakt product placement. Ook daar werd creatief mee omgesprongen. Als een stewardess van de KLM zonder embleem optrad, zorgde Willem Ruis dat de camera op een bord met het alfabet net die drie letters in beeld nam. En toenmalig VARA-televisiedirecteur Maurice Koopman herinnert zich hoe Ikea voor veel geld een nieuw meubel in Zeg ‘ns AAA mocht lanceren, waar dan een komisch plot omheen geschreven werd.

Ach ja, die oude publieke omroep, door dik en dun gedekt door de toenmalige politiek. Het voelt vooral onrechtvaardig dat Stalman alsnog gestraft wordt voor haar bekentenis en AVRO, TROS, KRO en VARA nu gniffelend weg komen met malversaties die in het Amerikaanse quizschandaal van de jaren 50 nog tot strafvervolging hadden geleid. Het was maar een spelletje, maar wel met gigantische belangen.