Column

Zo doen we dat

Vanuit de diepe schemering van zijn politieke carrière probeerde ‘crimefighter’ Fred Teeven het van de week nog even: hij noemde George Maat, de patholoog-anatoom die manmoedig zijn eigen eerherstel had afgedwongen, een „drammerige, linkse hoogleraar die zijn gelijk wil halen”.

Iemand bij de VVD moet die truc bedacht hebben – wanneer je hopeloos nat dreigt te gaan, ga dan gauw even shoppen bij het populistisch levensgevoel. De publieke opinie is een stier – je hebt alleen een rode lap nodig. Links is erg. Een hoogleraar is een intellectueel, nóg erger. En drammers, daar gruwen wij ontspannen VVD’ers van. Arme Ard van der Steur, achtervolgd door die nasty, verbeten George Maat!

Edith Schippers probeerde het bij de vorige verkiezingen, met haar „krachten” die tegen haar partij zouden samenspannen. Deze week deed Melanie Schultz van Haegen, die de Nederlandse kust onderhands wilde prijsgeven aan de vastgoedsector en bakzeil haalde, alsof de tegenstanders haar plan moedwillig verkeerd hadden begrepen. Nu moest ze haar voorstel intrekken, terwijl ze juist, echt waar, aan de kant van de klagers stond: „Ik hou van de kust zoals die is: mooi en leeg.”

Je bent dader, je speelt slachtoffer. Zo doen we dat.

Ooit werkte het. Inmiddels is er maar één kracht die werkelijk tegen de VVD samenspant. Dat is de tijdgeest. Afgelopen woensdag zag je dat mooi geïllustreerd. Toen VVD-Kamerlid Foort van Oosten tijdens het Maat-debat toch weer probeerde het afzichtelijke gesjoemel van Van der Steur goed te praten (de minister deed het alleen uit medeleven met de slachtoffers!) en zelfs de afzwaaier van Teeven verdedigde, werd hij afgedroogd door ex-PVV’er Louis Bontes. Die onderstreepte juist de autoriteit van de patholoog-anatoom, zijn grote maatschappelijke belang. Schandalig hoe Teeven hem probeerde weg te zetten. Dus: „Wees een vent en neem er afstand van, laat Fred Teeven de hik krijgen.” Van Oosten kronkelde zwetend verder. Opportunisme is als humor, je moet wel je publiek meekrijgen.

Die parlementaire aanvaring leerde me veel. Je zag Van Oosten in zijn modieuze pak flirten met wat hij dacht dat het volksgevoel was – Van der Steur had Maat publiekelijk vernederd en aan de kant gezet, enkel en alleen omdat hij emotioneel aan de kant van de slachtoffers stond! De volkse Bontes wreef hem in dat juist een man als Maat bij uitstek aan de kant van de slachtoffers stond – als autoriteit, als specialist, als instituut. Even leek het de omgekeerde wereld.

Was het dat ook? De VVD scoorde onder Rutte met het aanjagen van de stemming tegen het establishment, zodat het net leek alsof ze zelf niet bij uitstek het establishment is. Ideologisch kwam de partij daardoor in een spagaat te zitten – voortdurend inspelen op het gevoel van bedreigde eigenheid, of het nu ging om Europa, de Grieken, de integratie van minderheden en vluchtelingen, terwijl men aan de andere kant het idee van Nederland schaamteloos prijs gaf aan de krachten van de markt en verder de burger alles alleen wilde laten opknappen, waardoor dat gevoel van verloren samenhang alleen maar groter werd. Iedere belofte, iedere luid verkondigde stellingname, werd ondermijnd door de politieke praktijk. Zo kon het gebeuren dat juist de zogenaamde crimefighter Fred Teeven de geschiedenis in zal gaan als de man van de Teeven-deal – een bij uitstek praktisch compromis, waarbij de misdaad vorstelijk beloond werd, nog achter de rug van de belastingen om ook.

Zo deden we dat. Intussen is de spagaat zo groot geworden, dat niemand er meer intrapt. Juist door Wilders de wind uit de zeilen te willen nemen, heeft de VVD hem de wind vol in de rug gegeven. Juist door de taal van het populisme voor eigen gewin te exploiteren, heeft dit kabinet zijn eigen draagvlak kleiner en kleiner gemaakt. De affaire-Maat illustreert dat perfect.

Nepparlement kun je op twee manieren opvatten. Zoals in: heel wat volksvertegenwoordigers zijn nep – kijk daar heb je Foort van Oosten! Of het parlement als democratisch instituut is nep. Als je het eerste vindt, dan ben je bezorgd. Vind je het tweede, dan ben je gevaarlijk – rijp voor de pluk door Poetin en zijn Europese zielsverwanten. Het probleem is dat steeds meer mensen het onderscheid tussen het een en ander niet meer maken. Dat kun je hen kwalijk nemen. Maar het is toch echt aan de politieke klasse om eindelijk geloofwaardig tegenwicht te bieden.