Make-up en levenslessen

Meisjes van dertien kijken urenlang naar beautyvloggers op YouTube. Ze leren ‘contouren’ als een pro. Is dat wel goed voor hun zelfbeeld?

Nikkie de Jager (21) van NikkieTutorials. Beeld: screenshot YouTube

Sally (14) had maar één wens deze kerstvakantie: naar Den Haag. Want daar woont Mascha Feoktistova, een van de populairste beautyvloggers van Nederland. Even met de auto langs haar huis rijden leek haar stukken leuker dan een dagje Duinrell. Elke dag kijkt ze namelijk minstens twee uur naar de video’s van Feoktistova en andere make-upvloggers. De moeder van Sally betrapte haar alleen deze week al vier keer achter YouTube terwijl ze eigenlijk haar Engelse woordjes had moeten leren. De mentor heeft al gebeld om het eens over de gekelderde rapportcijfers te hebben.

Beautyvideo’s zijn immens populair onder tienermeisjes. „Niemand in mijn klas kijkt tv”, zegt Delihla (13) die in de tweede klas van het Gymnasium zit. „Maar we kijken wel allemaal een paar uur per dag naar YouTube.” En terwijl jongens het liefst kijken naar video’s over kattekwaad en gamen, zijn meisjes massaal verslingerd aan filmpjes waarin bijvoorbeeld stap voor stap wordt uitgelegd hoe je een perfect rechte lijn kunt trekken met eyeliner. Ook populair zijn video’s waarin de nieuwste lippenstiften en oogschaduwkwasten worden besproken, net als ludiekere video’s als My boyfriend does my make-up, waarin een jongen het gezicht van z’n vriendin klungelig volkwast.

Zodoende hebben meisjes van dertien tegenwoordig al veel kennis van make-up. Termen als contouring (met lichte en donkere poeders of foundation uitgesprokener gezichtsvormen suggereren, een smallere neus of hogere jukbeenderen bijvoorbeeld ) strobing (het met een highlighter oplichten van bepaalde delen van je gezicht) zijn voor de gemiddelde tiener geen geheimtaal. Brugklassers lakken hun nagels niet meer met Tipp-ex, maar sparen hun zakgeld voor een potje Chanel nagellak van 23,95 euro. En op elk schoolfeest lopen pubers rond die zichzelf perfecte smokey eyes hebben aangemeten, afgekeken van hun favoriete YouTubers.

Die YouTubers zijn de tieneridolen van nu geworden. Je ziet het aan de honderden idolate reacties die onder elke video te vinden zijn, variërend van: „Ik vind jouw haar zoooooo mooi” tot „Een video van 21 minuten? BEN IK IN DE HEMEL?!” De grootste vloggers van Nederland kunnen niet meer over straat zonder om de paar meter aangeklampt te worden voor een handtekening of een foto. En als ze evenementen (met bijvoorbeeld workshops en optredens) organiseren, verkopen ze duizenden kaartjes binnen een paar uur. Mascha Feoktistova (van YouTube-kanaal Beautygloss) kan haar eigen evenementen al niet meer bijwonen zonder bodyguard.

In pyjama op de bank

Wat vinden de meisjes toch zo leuk aan die make-upfilmpjes?

Bette (13) zit in 2 havo/vwo en kijkt elke dag naar beautyvideo’s op YouTube. Ze kopieert soms make-uptrucs van haar favorieten vloggers Mascha (Beautygloss) en Teske (Teskuh), maar kijkt het liefst naar video’s waarin ze vertellen over hun dagbesteding. „Mascha en Teske filmen zichzelf ook als ze in pyjama en zonder make-up op de bank zitten en praten dan over dingen die mij ook bezighouden. Dan denk ik: ik ben eigenlijk gewoon hetzelfde.” Delihla uit Amersfoort beaamt het. „Ik kijk al sinds mijn tiende naar de video’s van Mascha en vind het vooral leuk dat ze veel persoonlijke dingen vertelt. Ze praat niet alleen over make-up, maar bijvoorbeeld ook over haar vakantie.”

Al na het kijken van een paar filmpjes voel je je verbazingwekkend verbonden met de make-upgoeroes, want het gaat er behoorlijk persoonlijk aan toe. Ze praten over hun liefdesleven, laten hun puistjes zien, excuseren zich voor hun rommelige huis en vertellen waarmee ze hebben ontbeten. Hun puberende volgers zien hen als vriendinnen met wie ze toevallig een passie voor glitternagellak delen.

Door de vertrouwensband die ze met hun volgers opbouwen, hebben de vloggers grote invloed op het koopgedrag van hun fans. „Mijn volgers nemen aan wat ik zeg”, zegt Cynthia Schultz (25), beter bekend als Miss Lipgloss (64.000 YouTube-abonnees). „Mijn kapper krijgt wekelijks meisjes over de vloer die om hetzelfde rode haar als Miss Lipgloss vragen. En uit een enquête die ik deed, bleek dat 80% van mijn lezers wel eens een product gekocht heeft naar aanleiding van een blog.” Cosmeticabedrijven (en dan vooral drogisterijmerken als Max Factor, Andrélon en Catrice) gaan massaal adverteerderssamenwerkingen aan met vloggers, waardoor er in Nederland inmiddels tientallen fulltime van kunnen leven.

Kan het eigenlijk kwaad dat jonge meisjes zich al zo intensief om hun uiterlijk bekommeren? Schrijver en documentairemaker Sunny Bergman heeft voor haar boek Sletvrees (2013) veel onderzoek gedaan naar hoe het zelfbeeld van jonge vrouwen wordt beïnvloed door glossy’s en tv-programma’s over uiterlijk . „Uit al die onderzoeken bleek dat hoe meer video’s en artikelen gericht op vrouwen, schoonheid en uiterlijk je consumeert, hoe lager je zelfbeeld is.” Dat de vloggers juist hun imperfecties graag benadrukken gaat er bij Bergman niet in. „Aan het eind van de video zien ze er dankzij alle make-up alsnog perfect uit.”

Onhaalbaar plaatje

Onderzoeker en publicist Linda Duits, die promoveerde op meisjescultuur, beaamt dat. „Die vloggers presenteren zich heel alledaags, alsof ze een vriendin van je zijn. Maar het uiteindelijke plaatje is toch onhaalbaar: de meisjes zijn van zichzelf vaak al heel knap en beheersen vaardigheden die je echt niet zomaar kunt aanleren.”

Maar dat jonge meisjes veel tijd in hun uiterlijk stoppen, ziet ze niet als problematisch. „Al sinds de jaren zeventig wordt er onderzoek gedaan naar dit soort meisjeshobby’s. Toen waren er tot teleurstelling van feministische onderzoekers al meidenclubs en -tijdschriften waarin over opmaken, diëten en jongens gepraat werd. Dat is een heel normaal onderdeel van opgroeien als meisje. Alleen praatten meisjes vroeger op het schoolplein of in hun slaapkamer over dit soort onderwerpen, en nu via video’s.”

Duits vindt het juist democratisch dat kennis over make-up nu gratis beschikbaar is en niet meer alleen via tijdschriften. „Meisjes gaan vroeg of laat op zoek naar dit soort informatie, we leven nu eenmaal in een maatschappij waarin vrouwen beoordeeld worden op hun uiterlijk. En doordat het aanbod nu zo groot is, is het ook diverser geworden: tips voor donkere huidtypes zijn bijvoorbeeld veel makkelijker te vinden dan vroeger.”

Iets waar ouders zich eerder zorgen over moeten maken, zegt Duits, is reclameherkenning. „Ik heb net iets geschreven over een studie waaruit blijkt dat de meeste mensen heel slecht zijn in het herkennen van reclame. Slechts 8% van de ondervraagden herkende een native advertentie [een advertentie vermomd als redactionele inhoud] en dat waren mensen die een universitaire bachelor-studie volgen. Voor kinderen is het al helemaal niet altijd duidelijk dat bloggers betaald krijgen om hun producten aan te smeren.”

De geïnterviewde meisjes zien er zelf in elk geval geen kwaad in en zeggen stuk voor stuk niet onzeker te worden van de video’s. Delihla kijkt elke dag naar de filmpjes van Beautygloss, BeautyNezz en D is for Dazzle, maar draagt zelf nooit make-up. „Veel dingen die ik in de filmpjes zie, zijn te heftig voor mij. Ik vind make-up eigenlijk gewoon niet zo nodig.”

We leven nu eenmaal in een maatschappij waarin vrouwen beoordeeld worden op hun uiterlijk: