Het tekort bij V&D was niet meer te overbruggen

December viel tegen en V&D moest opnieuw financiële gaten dichten. Maar hoe groot het tekort precies was, daarover bestond tot op het laatste moment onenigheid met eigenaar Sun Capital. Reconstructie van een faillissement.

Illustratie Pepijn Barnard

De miljoenen vliegen over tafel. Hoeveel is er nou precies nodig om te voorkomen dat V&D omvalt? De top van het bedrijf en zijn Amerikaanse eigenaar Sun Capital hebben daar verschillende opvattingen over. En niet zo’n beetje. De getallen verspringen van overbrugbare tekorten naar dodelijke bedragen. Twaalf miljoen. Zeventien. Veertig. Eenentachtig en een half.

Het is het weekend voor de val van V&D op 22 december. Het warenhuis komt door zwaar tegenvallende omzet in november en december geld tekort om de financiering voor 2016 op orde te krijgen. Investeringsmaatschappij Sun en de top van V&D moeten in actie komen, anders haalt het bedrijf het nieuwe jaar niet.

Maar in die cruciale laatste dagen verstaan V&D en Sun elkaar niet. In het veelvuldige telefonische overleg en de vele e-mails – Sun stuurt niemand naar Amsterdam voor deze crisis en V&D zoekt Sun ook niet op – ontstaat meer verwarring dan duidelijkheid. Het vertrouwen neemt ondertussen met de dag af.

In Nederland zet het V&D-bestuur in het laatste weekend alles op alles om 12 miljoen euro bijeen te sprokkelen die het denkt nodig te hebben om overeind te blijven. De Belastingdienst, het ministerie van Economische Zaken en diverse verhuurders van V&D-panden krijgen een verzoek om hulp. De bestuurders en hun adviseurs moeten duwen en trekken, maar er is beweging in de goede richting. Met 12 miljoen euro is V&D en daarmee de werkgelegenheid van 10.000 werknemers gered – denkt de top van het bedrijf.

Op dat moment heeft Sun al herhaaldelijk duidelijk gemaakt dat 12 miljoen euro veel te weinig is. Daar is geen twijfel over mogelijk, de financiële modellen liegen niet. De top moet 40 miljoen vinden om V&D in leven te houden, heeft Sun becijferd. Alleen dan is het private-equitybedrijf bereid nóg eens miljoenen in het Nederlandse probleembedrijf te steken.

Wat ging vooraf aan het faillissement van V&D? Een reconstructie.

Florida beslist

De mannen die beslissen over het lot van de warenhuisketen zijn Marc Leder en Rodger Krouse. De twee Amerikaanse zakenmannen zijn de oprichters van private-equitybedrijf Sun Capital. Leder heeft in de zomer van 2014 zelf nog enkele weken leidinggegeven aan V&D, toen het concern tijdelijk zonder topman zat.

Leder en Krouse moeten elk groot besluit over geld goedkeuren. Logisch, vindt Sun. Maar bij V&D vinden ze het „irritant”, vertelt een betrokkene. De Sun-mensen met wie zij te maken hebben zijn twee Amerikaanse commissarissen en de financiële man in Londen en die kunnen nooit eens zelf een beslissing nemen. We komen erop terug, zeggen ze altijd. Vanwege het tijdsverschil met Florida duurt dat steevast een dag.

In de zomer spelen deze irritaties nog niet. Na het bijna-faillissement in februari zien V&D en Sun de toekomst nu zonnig in. Het nieuwe V&D-bestuur maakt onder leiding van John van der Ent plannen die het warenhuis eindelijk allure moeten geven. Van der Ent was voor zijn aantreden in maart de hoogste baas van Etam, een modeketen die net na Van der Ents vertrek failliet ging.

Sun zorgt voor het geld. Sinds juni is Sun behalve eigenaar namelijk ook de enige financier van V&D. Sun heeft V&D’s banklening van 47 miljoen euro overgenomen, waardoor het warenhuis en zijn eigenaar het samen moeten rooien.

In 2016 heeft V&D extra geld nodig voor de uitvoering van al die mooie plannen. Het gaat om grote bedragen, maar Sun is niet zuinig. In september spreken ze af dat V&D behalve de lening van 47 miljoen ook nog een lening van 35,5 miljoen euro krijgt. Die is bedoeld om de traditioneel moeilijke zomermaanden door te komen, waarin het warenhuis nieuwe collecties moet bestellen. Die tweede lening moet V&D aan het eind van 2016 wel aan Sun terugbetalen. Daarnaast geeft Sun voor 13 miljoen euro garanties af – daar zal later nog eens 8 miljoen bijkomen.

Bij V&D zijn ze „heel blij” met dit pakket, zegt een betrokkene. Daar kunnen ze mee uit de voeten. Ook Sun heeft er belang bij dat V&D nu eens een keer gaat draaien. Sinds de aanschaf in 2010 heeft de investeringsmaatschappij ruim 200 miljoen euro in het bedrijf gestoken. Naast de koopsom van 50 miljoen stak Sun er bijna elk jaar nieuw geld in: 15 miljoen in 2012, 10 miljoen in 2013, 30 miljoen in 2014 en 60 miljoen in februari 2015. En dus die leningen in de zomer.

Sinds 2010 heeft V&D echter nooit winst gemaakt. In boekjaar 2014 bedroeg het verlies 49 miljoen euro op een omzet van 604 miljoen.

Warme winter

Dan wordt het november en blijven de temperaturen „uitzonderlijk hoog voor de tijd van het jaar”, volgens het KNMI. Op 7 november is het 18 graden. Niemand koopt winterkleding. De omzet ligt meer dan 20 procent lager dan in november een jaar eerder. V&D hoopt dat het in de belangrijke decembermaand nog goedkomt, maar het is „met afstand de zachtste decembermaand” sinds 1706.

Bij V&D maken ze zich ernstig zorgen. V&D heeft uitgerekend dat er 12 miljoen euro extra nodig is in 2016, bovenop alle miljoenen die Sun in september al had toegezegd. Waar halen ze die vandaan?

De top van V&D gaat op zoek naar een oplossing. Ook de commissarissen denken hard mee. V&D heeft er vier: twee Nederlandse ‘onafhankelijke’ en twee Amerikaanse, beiden van Sun. David Finnigan, een „joviale Amerikaan” die mensen graag op hun gemak stelt, is de voorman. De ander is de minder uitbundige Don Roach, die een jaar eerder tijdelijk leiding gaf aan V&D. Werknemers, vakbonden en verhuurders schrokken van zijn on-Nederlands agressieve stijl van leidinggeven. De Nederlanders zijn retailman Jacob de Jonge, ook oud-baas van V&D (en van de Bijenkorf), en retailadviseur Bart van den Meiracker, die ook een webwinkel in „Franse topwijnen” runt.

Het geldtekort

Op donderdag 17 december – het is buiten 15 graden – gaan de laatste, cruciale dagen in. Die middag vergaderen bestuurders en commissarissen over het geldprobleem. Finnigan en Roach zijn niet in Amsterdam, zij hangen aan de telefoon. Een videoverbinding is er niet. De accountant praat ook mee. PwC moet de jaarrekening over 2014 nog goedkeuren, anders kan V&D geen grote nieuwe bestellingen doen. Maar de accountant keurt niks goed als de financiering voor 2016 niet geregeld is.

De volgende dag, vrijdag 18 december, gaan talloze mails heen en weer tussen het team van V&D en Paul Daccus, de directeur van de Europese tak van Sun. Een altijd onberispelijk geklede Brit met krijtstreeppak en bretels, schetst een betrokkene. Zijn stijl is zakelijk, Daccus is „niet iemand die een lolletje maakt”.

V&D en Sun worden het niet eens over de omvang van het geldtekort. Volgens V&D is het probleem opgelost met 12 miljoen euro, dus dát bedrag probeert de top ergens vandaan te halen. Omdat Sun het niet beschikbaar stelt, stapt V&D naar de Belastingdienst. Als ze daar een aanzienlijk deel van de missende 12 miljoen kunnen vrijspelen, zijn ze al een heel eind. De rest moet dan ook wel lukken. Dan kan de accountant de jaarrekening goedkeuren, denkt de top.

Maar Daccus maakt duidelijk dat het gat groter is dan 12 miljoen. Ook als ze dit bedrag overbruggen, gaat de accountant niet akkoord, laat hij weten.

Door de tegenvallende omzet in 2015 zijn de prognoses voor 2016 in V&D’s rekenmodellen gewijzigd. V&D en Sun verbinden echter verschillende conclusies aan de gevolgen. In Suns optiek heeft V&D in 2016 81,5 miljoen extra nodig – dat is inclusief de extra lening van 35,5 miljoen die Sun in september al had toegezegd. V&D moet 40 miljoen euro regelen. Anders wil Sun het bedrijf niet meer financieren.

Maar zo duidelijk komt die boodschap niet aan bij V&D, zo blijkt uit de mails op vrijdag. Die staan bomvol getallen, wat niet bijdraagt aan de helderheid. Zo heeft Daccus het vrijdagmiddag om half vijf nog over een tekort van 17 miljoen euro, twee uur later blijkt dat door een rekenfoutje 25 te zijn – „many apologies”. Nog later op de avond noemt hij het getal van 35 miljoen: zo veel heeft V&D aan het eind van 2016 minder in kas dan gepland.

12 miljoen is dus hoe dan ook te weinig om V&D te redden, beklemtoont Daccus. Maar die boodschap negeren de bestuurders van V&D. Zowel topman John van der Ent als financieel directeur Rob Reichgelt houdt hardnekkig vast aan het bedrag van 12 miljoen. Dat is toch genoeg? Het resultaat van een dag mailen: iedereen houdt vast aan zijn eigen gelijk.

Aan het eind van die vrijdagmiddag voert Van der Ent de druk op. Er moet nu razendsnel een oplossing komen, anders stapt hij op. Doorgaan terwijl er eigenlijk geen toekomst meer is, zou misleidend zijn voor bijvoorbeeld leveranciers. De bestuurders zijn bovendien gewaarschuwd dat ze persoonlijk aansprakelijk gesteld kunnen worden als V&D te lang wacht met het aanvragen van uitstel van betaling.

Vrijdagavond verhardt de toon van de mails. Als V&D afwijzend reageert op Daccus’ suggestie om de verhuurders om hulp te vragen, maakt Daccus duidelijk dat ze zijn advies maar beter kunnen opvolgen. Sun heeft „ruime ervaring met het succesvol herstructureren van bedrijven”, schrijft hij, wel twintig jaar. Sun heeft het „grootste respect voor de ervaring” van de top van V&D, vervolgt hij, „maar we suggereren dat het de moeite waard is om te luisteren naar Suns gedachten over herstructureringen”.

Onmogelijke opdracht

Zaterdag 19 december werkt de top door aan een deal met de Belastingdienst, ondanks de onduidelijkheid. Ook vragen ze de belangrijkste verhuurders om hulp – de suggestie van Sun. Er is goede hoop op hulp van de Belastingdienst, samen met het ministerie van Economische Zaken. Ze spreken af maandagmiddag verder te praten. Bij de verhuurders heeft V&D minder succes. Die willen alleen helpen als Sun garantstaat voor de uitgestelde huur. Daar heeft V&D niks aan – zo komt het risico alsnog bij Sun te liggen.

Zondagavond brengt V&D telefonisch verslag uit over het weekend. Daccus reageert niet erg enthousiast, zegt een betrokkene. In dit gesprek wordt V&D naar eigen zeggen pas duidelijk hoe groot het tekort volgens Sun is: 40 miljoen. Dat getal komt voor V&D „uit de lucht vallen”, zegt een betrokkene, en komt hard aan: 40 miljoen kan V&D onmogelijk verzamelen.

Daccus stelt nog een keer voor dat geld bij de verhuurders op te halen. Hij heeft alvast een briefje voor ze getikt. De verhuurders hebben ook belang bij een levend V&D, redeneert Daccus, een faillissement is voor hen veel schadelijker.

V&D vindt het een ridicuul idee. Al die verhuurders overtuigen, in die paar dagen voor Kerst? Onmogelijk. Bovendien zou direct uitlekken dat V&D weer in de problemen zit, dan houden de leveranciers er meteen mee op. Dat briefje gaat V&D dus niet versturen.

Hoewel het er slecht uitziet, hakt Daccus die zondagavond nog geen knoop door. Zijn bazen in Florida besluiten wat iedereen vreest: Sun is klaar met V&D. Maandagmiddag 21 december om vijf uur krijgt V&D dat ook te horen. Het is direct duidelijk wat dit betekent: faillissement.

Binnen V&D is er teleurstelling en frustratie. We mochten ons in 2016 toch bewijzen? Die kans wordt hun nu ontnomen, is het gevoel. „We zaten midden in de wedstrijd”, zegt een betrokkene. „Plotseling worden we van het veld gehaald en mogen we de tweede helft niet meer spelen.” De volgens ingewijden veelbelovende nieuwe voorjaarscollectie zal de winkels nooit halen.

Maar er is ook een zekere berusting. Eindelijk is V&D „bevrijd van Sun”, zegt een ander. En natuurlijk kan V&D ook ergens wel begrijpen dat voor Sun de grens is bereikt.

Op dinsdag 22 december krijgt V&D uitstel van betaling. Een week later, op Oudjaarsdag, volgt het faillissement. Het management hoopt op een doorstart met een nieuwe aandeelhouder – eentje met frisse moed.