Libië, verscheurd land met drie regeringen

Onder bemiddeling van de VN heeft Libië een eenheidsregering. Die kan juist tot meer chaos leiden.

Brandweerlieden blussen een olieopslagtank in Es-Sidr. Foto Reuters

Libië heeft sinds dinsdag een regering van nationale eenheid. Goed nieuws. Minder goed nieuws is dat die regering tot nader order haar zetel heeft in een hotel in buurland Tunesië, omdat Libië zelf nog te gevaarlijk is.

De Verenigde Naties, die de leiding hadden bij de deal, zijn hoopvol. VN-gezant Martin Kobler noemde de vorming van de Libische regering „een belangrijke stap op weg naar vrede en stabiliteit”. Hij gaf toe dat er nog „veel werk voor de boeg is”.

Vraag is immers of de nieuwe regering echt voor eenheid zal zorgen, bijvoorbeeld in de strijd tegen de terreurgroep Islamitische Staat, of dat men gewoon een derde regering heeft toegevoegd aan de bestaande twee.

Het is helemaal niet zeker of het akkoord over de Libische eenheidsregering, dat in december in Marokko werd beklonken, ook de goedkeuring zal krijgen van de twee bestaande parlementen. Libië heeft sinds de verkiezingen in de zomer van 2014 twee parlementen en twee regeringen. Dat komt doordat het uittredende parlement, dat gedomineerd werd door de moslimfundamentalisten, toentertijd weigerde zich bij de uitslag neer te leggen.

Oorlog

Het ‘nieuwe’ parlement wordt gedomineerd door liberalen en federalisten, die meer autonomie willen voor het oosten. Het vestigde zich noodgedwongen in Tobruk, bij de grens met Egypte, met een regering die zetelt in Bayda, ook in het oosten. Het uittredende parlement vormde een eigen regering in Tripoli. Sindsdien is het oorlog tussen de twee.

De internationale gemeenschap heeft altijd de regering in Bayda erkend als de wettige regering. Maar tegelijk zette zij in op verzoening tussen de twee kampen als alternatief voor een oorlog die geen van beide kan winnen. Met dat doel is meer dan een jaar lang onderhandeld in de Marokkaanse stad Skhirat. De nieuwe Libische eenheidsregering is daar het resultaat van.

De eerste tekenen zijn niet bemoedigend. Other Solutions, een Britse firma voor risicobeheer, merkt op dat het akkoord slechts is ondertekend door 50 van de 136 parlementsleden uit Tripoli, en 80 van de 188 uit Tobruk. De voorzitters van beide parlementen hebben zich ervan gedistantieerd. En milities verbonden aan het parlement in Tripoli laten weten dat de nieuwe regering zal worden gearresteerd als zij voet zet in Libië.

De nieuwe regering, stelt Other Solutions, „heeft het potentieel om de twee partijen te verenigen. Maar het kan evengoed leiden tot nog meer geweld en verdeeldheid in Libië”.

Voor de internationale gemeenschap komt het erop aan een wettelijke en betrouwbare partner te hebben, met name om de strijd tegen Islamitische Staat te kunnen opvoeren.

De nood is hoog: IS heeft van de chaos in Libië gebruikgemaakt om terrein te veroveren. Nu de groep in Syrië en Irak in het defensief is gedrongen, zou zij Libië als nieuwe machtsbasis kunnen kiezen. Vanuit Sirte, de voormalige machtsbasis van kolonel Gaddafi, controleert IS nu al zo’n driehonderd kilometer Libische kustlijn. Sinds kort bedreigt IS de olie-installaties van Es-Sidr en Ras Lanuf.

Europese troepen

Meerdere Europese landen staan te trappelen om troepen naar Libië te sturen. Met name het Verenigd Koninkrijk wil zo snel mogelijk duizend militairen sturen. Volgens premier David Cameron betekent het akkoord dat „de internationale gemeenschap nu kan samenwerken met een verenigde en representatieve regering in de strijd tegen IS en de mensensmokkelaars”.

Dat is wellicht voorbarig. „De realiteit is dat alleen de gewapende milities de macht hebben om het tij te keren”, stelt het Other Solutions-rapport. „Deze milities zijn buiten de onderhandelingen gehouden en zullen daarom weinig geneigd zijn om deel te nemen aan een vredesproces.”

Het alternatief, samenwerken met individuele milities – zoals de VS geprobeerd hebben – is al even gevaarlijk. Het inzetten, eerder dan het ontbinden van de milities, is hoe Libië in 2011 in de chaos is getuimeld. Het ondermijnt de controle van welke regering dan ook over het veiligheidsapparaat.

Het gevaar bleek vorige maand weer toen een Amerikaans commando op een vliegveld nabij Tripoli landde. De groep van twintig militairen was daar uitgenodigd om een bevriende militie te helpen trainen. Maar een andere militie, die niet op de hoogte was van de uitnodiging, arresteerde de Amerikanen en sommeerde hen terug op hun vliegtuig te stappen.

De Libiërs zelf zijn hun vertrouwen in hun politici al lang kwijt. Op Twitter maakten zij zich vrolijk over de grootte van de nieuwe regering: liefst 32 ministers. Dat aantal kan met de benoeming van viceministers zelfs oplopen tot 105, stelt de Libya Herald. Een illustratie deed de ronde met de slogan: „Jij een wazara [ministerie], jij een wazara, iedereen een wazara!”