Het kat-en-muisspel blijft, ook als politie de jungle opdoekt

De grootste krottenwijk van Europa moet worden opgeschoond, vindt Frankrijk. Maar niet iedereen in de ‘jungle’ van Calais ziet een warm bed in een zeecontainer zitten. „Ik wil geen container, ik wil naar Engeland.” 

De jungle van Calais is de afgelopen maanden uitgegroeid tot een echte samenleving, met onder meer een Pakistaanse winkel en een barbier. Foto’s Philippe Huguen/AFP

Waar gisteren zijn hut van hout, zeil en tenrdoek stond, is op de duingrond nu nog slechts een zwarte brandplek te zien. Maar de 17-jarige Samy blijft monter. „Ze hebben ons gewaarschuwd”, zegt de potige Afghaan. „Ik had de hut kunnen verplaatsen, maar ik was te laat.” Hij schept op de door bulldozers schoongeveegde vlakte in Calais zand in een kruiwagen. Hij heeft onderdak gekregen bij een vriend, op voorwaarde dat hij een dijkje maakt om het regenwater buiten de deur te houden, vertelt hij. „Dat is minder werk dan een nieuwe hut.” 

Ordepolitie in imposante wapenrusting houdt wacht op de plek waar Frankrijk een begin heeft gemaakt de al jaren uitdijende ‘jungle’ van Calais op te schonen. Op een omheind terrein in het krottenkamp werd vorige week de eerste noodhuisvesting in symmetrisch opgestelde zeecontainers opgeleverd. De afgelopen dagen zijn hier langs de N216 richting de haven tenten en hutten verwijderd die op minder dan honderd meter van de weg stonden.

Zo moeten de door de migranten regelmatig belaagde vrachtwagens weer gemakkelijker en veiliger doorgang krijgen naar de boten naar Engeland. De krotbewoners zijn enkele dagen tevoren over het besluit geïnformeerd en velen hebben hun hut een ander plekje gegeven. Naar schatting duizend mensen zijn verplaatst. 

Blauw licht

Vrachtwagens met stenen bekogelen is „niet goed”, zegt Samy als hij de volle kruiwagen over het modderpad naar zijn nieuwe onderkomen balanceert. Veel chauffeurs zijn aangevallen door migranten die het verkeer wilden stilleggen om gemakkelijker aan boord te kruipen. „Dus ik begrijp wel dat de politie ons minder dicht bij de weg wil”, zegt hij.

Maar de mogelijkheden om als verstekeling Engeland te bereiken, zijn daardoor erg beperkt geworden. „Heb je geen geld om een smokkelaar te betalen, dan is het totaal onmogelijk”, zegt Samy. Hij doet al drie maanden vergeefse pogingen op een vrachtwagen te komen, maar van alle kanten is de jungle nu door politie en gendarmerie afgezet. „Je komt het terrein tegenwoordig nauwelijks nog af.”

Als de avond valt, schijnt een blauwe gloed van zwaailichten van politiebusjes onophoudelijk over de krotten. Geregeld komt het tot opstootjes. Toen woensdag Koerden en Afghanen slaags raakten en de politie met traangas probeerde in te grijpen, keerde de massa zich daarna verenigd tegen de politie. Grote vuren laaiden op; alles wat brandbaar was ging erin.

De sfeer is door de nieuwe hindernissen verhard, maar het kat-en-muisspel tussen politie en migranten is al jaren bezig. Sinds de vorig jaar gegroeide uittocht uit het Midden-Oosten, Afghanistan en delen van Afrika heeft de jungle niet eerder geziene proporties aangenomen.

Hoeveel mensen er nu precies zijn weet niemand: de officiële schatting is vierduizend, maar politieagenten en hulpverleners noemen het dubbele aantal. Terwijl een half jaar terug het kamp nog vooral werd bewoond door jonge mannen, zijn er nu opvallend veel vrouwen en kinderen, constateert Alexandra Limousin van hulporganisatie Auberge des Migrants.

De pogingen om delen van het kamp schoon te vegen komen op een moment dat de jungle juist steeds definitiever vormen heeft aangenomen. De bescheiden kraampjes waarin ondernemende migranten een paar maanden terug de eerste snacks serveerden, zijn uitgegroeid tot forse restaurants waarin in plexiglazen vitrines buffetschalen staan uitgestald met kippenpoten, curry’s en groenten.

Bekijk onze eerdere fotoserie over de opschoning van Calais:

Generatoren in de ‘hoofdstraat’ van de Afghaanse wijk snorren voor licht, warmte en de voor sommige gerechten noodzakelijke keukenmachines. Even verderop zijn provisorische moskeeën, creatieve kerkjes (met klokkentoren en al), bakkers, kruidenierszaken, fietsenmakers en kappers. Bij een Eritrese nachtclub is bier te krijgen en Britse vrijwilligers runnen een bibliotheekje (‘Jungle Books’), een theater en een kunstgalerie. Vorige week nog begon een aantal jongeren een radiostation.

Maar de zelfredzame microsamenleving is de Fransen een doorn in het oog. In oktober kondigde minister van Binnenlandse Zaken Bernard Cazeneuve aan het kamp te willen terugbrengen tot maximaal 2.000 mensen. Hij staat onder grote druk van de EU om de ongezonde levenssituatie te verbeteren, maar wil liever geen al te permanente bouwwerken om een aanzuigende werking te voorkomen. De meeste vluchtelingen willen tenslotte niet in Frankrijk blijven maar naar het Verenigd Koninkrijk, omdat daar familie zit of omdat het gemakkelijker zou zijn daar illegaal werk te vinden. „Maar je lost het probleem niet op door niets te doen”, zegt Limousin. „Ik ben blij dat er eindelijk wordt geluisterd.”

Gevangenis

Twee keer per week staan bussen klaar om mensen op vrijwillige basis naar zogenoemde centres de répit te brengen: opvangcentra op het platteland, vooral vakantieparken, om te overwinteren. Ongeveer 1.800 migranten zouden van die mogelijkheid gebruik hebben gemaakt. Maar de angst is groot dat een registratie in Frankrijk door EU-regelgeving een uiteindelijk vertrek naar het VK belemmert.

Dat is ook de reden dat, ondanks de vrieskou, lang niet iedereen zich heeft aangemeld voor een plek in de zeecontainers met stapelbedden aan de rand van het centrum. „Dat is voor mensen die in Frankrijk willen blijven”, lacht de 22-jarige Hamed, ook uit Afghanistan. Het „paleis van de jungle”, noemt hij de sobere maar in ieder geval verwarmde opvang.

Volgens hem hebben vooral Syriërs en Afrikanen zich aangemeld. Van mensen die hier een plek willen, worden weliswaar geen vingerafdrukken afgenomen, maar via een 3D-scan van de handpalm wordt evengoed de identiteit geregistreerd. „We zijn niet gek”, zegt Hamed. „Ik wil geen container, ik wil naar Engeland.” Hulpverlener Limousin: „Met deze kou zou niemand in een tent moeten slapen. Maar vandaag kwam er een vluchteling naar me toe en die zei: ‘Zeg, heb je de nieuwe gevangenis al gezien?’”