Filmserie toont: kunstenaar is geen uitvreter

Honderd gefilmde kunstenaarsportretten van fotograaf Michiel van Nieuwkerk worden zaterdag getoond in Eye.

De timing voor Hollandse Meesters leek ongelukkig. Toen fotograaf Michiel van Nieuwkerk in 2010 financiers zocht voor zijn plan om een serie filmportretten van honderd vooraanstaande kunstenaars te maken, zat de cultuursector net in het verdomhoekje. Het kabinet Rutte 1 bezuinigde 200 miljoen op cultuur en in het parlement werd het beeld geschetst van kunstenaars die zich wentelden in staatssteun.

Toch staken het MediaFonds en het Mondriaan Fonds gezamenlijk 500.000 euro in de eerste twintig films. Van Nieuwkerk: „Het is nooit hardop gezegd, maar ik vermoed dat die fondsen het grote publiek wilden laten zien dat kunstenaars geen subsidies slurpende uitvreters zijn.”

‘Hollandse Meesters’ is na vijf jaar afgerond. Komende zaterdag zullen in filmmuseum Eye in Amsterdam alle honderd films te zien zijn. Diverse van de geportretteerde kunstenaars zullen performances geven en prinses Beatrix komt ’s middags twee van de nieuwste portretten bekijken.

De reeks is veel beter geworden dan hij had durven hopen, zegt Van Nieuwkerk, die het project samen met producent René Mendel begeleidde. Om te beginnen op artistiek niveau. Op Marlene Dumas, Rineke Dijkstra en Ger van Elk na werkten alle benaderde kunstenaars graag mee. En ook onder regisseurs bleek het enthousiasme groot: John Appel, Pieter Verhoeff en Frans Weisz namen bijvoorbeeld portretten voor hun rekening. Van Nieuwkerk: „Alleen Paul Verhoeven, een van mijn helden, heeft helaas nooit gereageerd. En ons plan om Anton Corbijn een gefilmd zelfportret te laten maken, strandde steeds op zijn drukke agenda.”

Onbedoeld is de reeks ook een staalkaart geworden van de Nederlandse filmmuziek. Van Nieuwkerk: „Het bleek goedkoper muziek te laten componeren dan om rechten van bestaande songs af te kopen. Alle films hebben daardoor originele muziek gekregen.” Ook onder componisten ontmoette hij veel enthousiasme. Jan Akkerman, Tim Knol, Harry de Wit schreven bijvoorbeeld muziek.

De meest recente reeks van twintig films bevalt Van Nieuwkerk zelf het best. Hij waardeert dat de regisseurs soms met de kunstenaars het experiment hebben gezocht. „Barbara Visser interviewt zichzelf. Marijke Warmerdam laat de antwoorden op vragen zingen door een twaalfjarige jongen. En halverwege gaat Frans Zwartjes zich nadrukkelijk met zijn eigen portret bemoeien. Heel geestig.”

En nu? Van Nieuwkerk hoopt op termijn ‘Hollandse Meesters’ uit te breiden. Maar eerst steekt hij energie in een nieuw project: gefilmde portretten van bijzondere gebouwen. Van Nieuwkerk: „Het productieteam van Hollandse Meesters is zo’n geoliede machine, het leek me zonde om daar geen vervolg aan te geven.”