Súperhandig hoor, computers die sarcasme kunnen herkennen

Foto iStock

Sarcasme is iets menselijks. Dieren snappen het niet, en zelfs computers baseren zich uitsluitend op letterlijke betekenissen. Zo is het tot nu toe in ieder geval altijd geweest, maar wetenschappers doen verwoede pogingen om computers te laten begrijpen dat mensen soms het tegenovergestelde bedoelen van wat ze zeggen.

Zo laat een nieuwe studie computers verder kijken dan het letterlijke tekstgebruik, waardoor ze bijna tien procent meer sarcastische berichten kunnen onderscheiden. Het onderzoek, dat zich beperkt tot Twitterberichten, kijkt naast de letterlijke tekst naar eigenschappen van de auteur, van de antwoorders en van de interactie die volgt op het bericht.

Een beter hulpje

Maurice van Keulen, hoofddocent Data Management Technology op de Universiteit van Twente, doet onderzoek naar het begrijpend lezen van computers. Op de vraag waarom we computers sarcasme willen laten begrijpen, zegt hij:

“Computers zijn assistenten van mensen. Ze kunnen ons het best helpen als ze ons volkomen begrijpen.”

Hiermee doelt Van Keulen op hulp van fysieke robots in de zorg of in het museum, maar ook op hulp van computers in het achterhalen van data op bijvoorbeeld sociale media. Dat ziet ook Franc Grootjen, docent Kunstmatige Intelligentie op Radboud Universiteit Nijmegen:

“In de industrie is er een grote vraag naar emotieherkenning, sentiment mining, over producten. Onderzoekers onderscheiden dan positieve en negatieve woorden. Dit is erg ingewikkeld; als ik lees dat mijn college ‘eindeloos’ was, kan dat twee dingen betekenen… Computers kunnen duizenden tweets in een seconde scannen. Als ze daarbij de juiste toon kunnen herkennen, achterhalen bedrijven enorm snel hun online imago.”

Computers als mensen

Maar gaat het computers lukken om 100 procent van de sarcastische tweets te herkennen? Er zijn nog een paar moeilijkheden. Zo geeft Van Keulen aan dat in online communicatie naast taal ook bijvoorbeeld foto’s worden gebruikt. Ook is sarcasme achterhalen extra lastig bij tweets, omdat het zulke korte teksten zijn.

Toch zijn de wetenschappers optimistisch: beide denken dat computers ons ooit helemaal zullen begrijpen. Grootjen:

“Je zou bijvoorbeeld een database kunnen aanleggen met duizenden sarcastische opmerkingen. De computer kan zo ‘regels’ maken waaraan een sarcastisch bericht kan worden herkend.”

Ze benadrukken dat mensen sarcasme ook moeilijker onderscheiden als ze weinig achtergrondinformatie hebben. Computers hebben namelijk ook meer informatie nodig over bijvoorbeeld de berichtzender. Van Keulen:

“Enorme stappen zijn al gemaakt; het taalniveau van een computer kun je vergelijken met dat van jonge kinderen. We leren steeds meer hoe het brein werkt, waardoor we het groeiproces van computers kunnen verbeteren. In 2011 stonden mensen versteld van IBM’s Watson supercomputer: het indrukwekkendst was niet dat de computer de quizantwoorden wist, het indrukwekkendst was dat hij de vraag begreep.”

Er zitten ook nadelen aan computers die ons volkomen begrijpen. Van Keulen:

“Computers kunnen nu al veel informatie halen uit enkele tweets. Geen sarcasme, maar wel leeftijd, geslacht, seksuele geaardheid of psychische ziektes. Eigenlijk allerlei zaken die privé zijn.”