Libië is nu een land van drie regeringen

Onder bemiddeling van de VN is een eenheidsregering gevormd. Maar die leidt mogelijk tot nog meer chaos.

Brandweerlieden proberen een olie-opslagtank te blussen in Es Sider. Foto Reuters

Libië heeft sinds dinsdag een regering van nationale eenheid. Dat is goed nieuws. Minder goed nieuws is dat die regering tot nader order haar zetel heeft in buurland Tunesië, omdat Libië zelf nog te gevaarlijk is.

De Verenigde Naties, onder wier auspiciën de deal tot stand kwam, is hoopvol. VN-gezant Martin Kobler noemde de vorming van de regering „een belangrijke stap op weg naar vrede en stabiliteit”. Maar hij gaf toe dat er nog „veel werk voor de boeg is”.

Vraag is immers of de nieuwe regering echt voor eenheid zal zorgen, bijvoorbeeld in de strijd tegen de terreurgroep Islamitische Staat, of dat men gewoon een derde regering heeft toegevoegd aan de bestaande twee.

Twee regeringen

Het is helemaal niet zeker of het akkoord over de eenheidsregering, dat in december in Marokko werd beklonken, ook de goedkeuring zal krijgen van de twee bestaande parlementen. Libië heeft sinds de verkiezingen van juni 2014 twee parlementen en twee regeringen. Dat komt doordat het uittredende parlement, dat gedomineerd werd door de moslimfundamentalisten, toen weigerde zich bij de uitslag neer te leggen.

Het ‘nieuwe’ parlement wordt gedomineerd door liberalen en federalisten, die meer autonomie willen voor het oosten van het land. Het vestigde zich noodgedwongen in Tobruk, bij de grens met Egypte, met een regering die zetel koos in Bayda, ook in het oosten. Het uittredende parlement vormde een eigen regering in Tripoli. Sindsdien is het oorlog tussen de twee.

De internationale gemeenschap heeft altijd de regering in Bayda erkend als de wettige regering. Maar tegelijk zette zij in op verzoening tussen de twee kampen als alternatief voor een oorlog die geen van beide kan winnen. Met dat doel is meer dan een jaar lang onderhandeld in het Marokkaanse Skhirat. De nieuwe eenheidsregering is daar het resultaat van.

Maar de eerste tekenen zijn niet bemoedigend. Other Solutions, een Britse firma voor risicobeheer, merkt op dat het akkoord slechts ondertekend is door 50 van de 136 parlementsleden uit Tripoli, en 80 van de 188 uit Tobruk. De voorzitters van beide parlementen hebben zich gedistantieerd van het akkoord. En milities verbonden aan het parlement in Tripoli laten weten dat de nieuwe regering gearresteerd zal worden als zij voet zet in Libië.

De nieuwe regering, stelt Other Solutions, „heeft het potentieel om de twee partijen te verenigen. Maar het kan even goed leiden tot nog meer geweld en verdeeldheid in Libië”.

Strijd tegen IS

Voor de internationale gemeenschap komt het erop aan een wettelijke en betrouwbare partner te hebben, met name om de strijd tegen IS te kunnen opvoeren.

De nood is hoog: IS heeft van de chaos in Libië gebruik gemaakt om terrein te veroveren. Nu de groep in Syrië en Irak in het defensief is gedwongen, zou zij Libië als nieuwe machtsbasis kunnen kiezen. Vanuit Sirte, de voormalige machtsbasis van kolonel Gaddafi, controleert IS nu al zo’n 300 kilometer Libische kustlijn. Sinds kort bedreigt IS de olie-installaties van Es-Sidr en Ras Lanuf.

Verschillende Europese landen staan te trappelen om troepen naar Libië te sturen. Met name het Verenigd Koninkrijk wil zo snel mogelijk duizend militairen sturen. Premier David Cameron zegt dat het akkoord betekent dat „de internationale gemeenschap nu kan samenwerken met een verenigde en representatieve regering in de strijd tegen IS en de mensensmokkelaars”.

Dat is wellicht voorbarig. „De realiteit is dat alleen de gewapende milities de macht hebben om het tij te keren”, stelt het Other Solutions-rapport.

„Deze milities zijn buiten de onderhandelingen gehouden en zullen dus weinig geneigd zijn om deel te nemen aan een vredesproces.”

Het alternatief, samenwerken met individuele milities zoals de VS geprobeerd hebben, is al even gevaarlijk. Het inzetten, eerder dan het ontbinden van de milities, is hoe Libië in 2011 in de chaos is getuimeld. Het ondermijnt de controle van welke regering dan ook over het veiligheidsapparaat.

Het gevaar werd vorige maand weer getoond toen een Amerikaans commando op een vliegveld nabij Tripoli landde. De groep van twintig was daar uitgenodigd om een bevriende militie te helpen trainen. Maar een andere militie, die niet op de hoogte was van de uitnodiging, arresteerde de Amerikanen en sommeerde hen terug op hun vliegtuig te stappen.

De Libiërs zelf zijn hun vertrouwen in hun politici al lang kwijt. Op Twitter maakten zij zich vrolijk over de grootte van de nieuwe regering: liefst 32 ministers. Dat aantal kan met de benoeming van vice-ministers zelfs oplopen tot 105, stelt de Libya Herald. Een illustratie deed de ronde met de slogan:

„Jij een wazara (ministerie), jij een wazara, iedereen een wazara!”