‘Een film werkt net zo als ons geheugen’

History’s Future is de eerste speelfilm van beeldend kunstenaar Fiona Tan, en een van de acht films in de vernieuwde Tiger Award-competitie op het komende IFFR.

Een beeld uit History's Future: containers als Wunderkammers.

Een man wordt wakker in een bioscoop. De film is afgelopen. Terwijl de aftiteling over het doek rolt, wordt als het ware zijn geheugen gewist. Het doek is weer wit. Nu moet deze MP – Missing Person – de wereld in om zichzelf te vinden.

Dat is het intrigerende begin van de eerste lange speelfilm van beeldend kunstenaar Fiona Tan (Pekanbaru, Indonesië, 1966), die vanuit Nederland werkt, maar veelal in het buitenland exposeert met video- en fotowerken die de rol van het geheugen onderzoeken. History’s Future beleeft zijn première in de Tigercompetitie van het IFFR. Ze noemt de film een ‘site specific’ werk. „Ik zou het nooit in een galerie vertonen, in een bioscoop gelden andere wetten. De toeschouwer koopt een kaartje, gaat zitten, en dan is hij voor twee uur van de film. Ik vond het interessant om met die wetten te spelen.”

Je kan zeggen dat History’s Future is ontsproten uit de laatste tentoonstelling die Tan in Nederland maakte: Options & Futures (2014), waarin ze video’s van ontheemde plaatsen vertoonde in opslagcontainers. Beelden die ze van die containers draaide – kleine Wunderkammers – zijn nu weer te zien in de film. „Volgens mij zijn er grote overeenkomsten tussen hoe het geheugen werkt en hoe de cinema werkt. Het geheugen is associatief en efficiënt. Je kunt je iets in één beeld herinneren. En dat kun je dan als een soort leporello open laten vallen, en dan ontvouwt zich een hele wereld. Een van mijn andere fascinaties is de functie van verhalen zelf. We scheppen onszelf, geven ons leven betekenis door de verhalen die we onszelf vertellen.” Ze vertaalde dat naar een personage met geheugenverlies die zichzelf in de brokstukken van Europa zoekt. „Zonder biografisch geheugen heeft hij geen enkel houvast.” Door zijn ogen zoekt de toeschouwer naar ijkpunten en betekenis.

Op het IFFR is ook haar installatie News From the Near Future (2007) te zien in het oude Shellgebouw: een perfect tweeluik met History’s Future. Tan: „Het is een toekomstvisioen geheel bestaand uit archiefmateriaal, over het moment waarop de hele wereld onder water zal komen te staan.” Zo wil ze greep krijgen op het doemdenken dat ons omringt. „Alles staat op losse schroeven. De crises volgen elkaar op, van een financiële crisis zijn we nu in een filosofische en existentiële crisis terechtgekomen. We zijn de eerste generatie die zich tot de gedachte moet verhouden dat onze kinderen het waarschijnlijk slechter zullen krijgen dan zijzelf.”