Een asielplafond, is dat mogelijk?

Als eerste EU-land wil Oostenrijk een quotum voor asielzoekers: 127.500 in 4 jaar. Dat zou dan wel illegaal zijn.

Oostenrijks quotum
Oostenrijks quotum Darko Bandic/AP

Het klinkt hard en doortastend. Het aantal asielzoekers dat wij een verblijfsvergunning verlenen komt dit jaar niet boven de 37.500 uit, zo maakte de Oostenrijkse bondskanselier Werner Faymann woensdag bekend. Een quotum voor asielzoekers dus. PvdA-leider Diederik Samsom filosofeerde er eerder al over voor Nederland. Maximaal 200.000 de komende jaren, stelde hij voor. Oostenrijk zegt het gewoon te gaan doen. Als eerste land in de Europese Unie. Maar kan dat eigenlijk wel, en hoe serieus is dit plan?

Tot en met 2019 wil Faymann maximaal 127.500 asielzoekers accepteren. Alleen al in 2015 vroegen zo’n 90.000 mensen asiel aan in Oostenrijk. Het land komt tot dat aantal van 127.500 omdat het in vier jaar maximaal een groep asielzoekers ter grootte van 1,5 procent van de Oostenrijkse bevolking (8,5 miljoen inwoners) wil toelaten. Waar sociaal-democraat Faymann nog spreekt van een „richtlijn”, gaat het volgens vicekanselier Reinhold Mitterlehner, van de conservatieve ÖVP, om een keiharde „limiet”. Vooral die partij voelt de hete adem van de extreem-rechtse FPÖ in de nek, die de grenzen direct wil sluiten en veel kiezers bij de ÖVP wegtrekt.

Regeringswoordvoerders zeiden woensdag dat Oostenrijk gaat onderzoeken welke juridische opties er zijn als het aantal asielzoekers inderdaad boven de limiet uitkomt. Dat zal nog flink tegenvallen en dat weten de Oostenrijkers natuurlijk ook wel. Volgens internationale verdragen die ook Oostenrijk heeft ondertekend, mag het instellen van een quotum namelijk helemaal niet. Het VN-vluchtelingenverdrag bepaalt dat asielzoekers recht hebben op een asielprocedure. Mensen terugsturen die recht hebben op bescherming is niet toegestaan. Mocht Oostenrijk hier toch toe overgaan, dan zou het ook problemen krijgen met Europese wetgeving. „Een asielzoeker die dit jaar als nummer 37.501 vergeefs aanklopt in Oostenrijk, kan bij de rechter eisen dat zijn asielverzoek toch in behandeling wordt genomen”, zegt senior onderzoeker Carolus Grütters van het Centrum voor migratierecht van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Zo’n zaak kan bij het EU-Hof in Luxemburg terecht komen, omdat ook Europese wetgeving bepaalt dat mensen die recht hebben op bescherming niet mogen worden teruggestuurd.

Domino-effect

Ook de Europese Commissie in Brussel zou Oostenrijk kunnen aanklagen. Ze begon in december al een ‘inbreukprocedure’ tegen Hongarije nadat dat land met een hek de grens voor alle migranten sloot. Het punt is dat dit soort procedures jaren duren. Oostenrijk zou, net als Hongarije met zijn grenshek, dus enige tijd weg kunnen komen met een quotum.

Zal het Oostenrijkse plan daarom toch zorgen voor een domino-effect waarbij het ene na het andere Europese land een ‘asielplafond’ uitroept? In reactie op de Oostenrijkse plannen zeiden Servië en Kroatië woensdag direct alleen nog vluchtelingen toe te laten die asiel willen aanvragen in Oostenrijk of Duitsland, uit angst zelf met een grote groep migranten op het eigen grondgebied te worden geconfronteerd.

Het Oostenrijkse plan kon woensdag op bijval rekenen van de Duitse president Joachim Gauck, die overigens een grotendeels ceremoniële functie bekleedt. Hij hintte ook voor Duitsland op vermindering van de asielinstroom. „Beperkingen zijn niet per se onethisch”, zei Gauck.

Merkel hoopt nog op Europa

Bondskanselier Angela Merkel reageerde nog afwijzend. Ze noemde de Oostenrijkse plannen woensdag „niet bevorderlijk” voor een gezamenlijke Europese aanpak om de instroom van migranten, met hulp van Turkije, te beperken. Volgens premier Mark Rutte, woensdag in het Europees Parlement, moet de toestroom „in de komende zes tot acht weken” sterk verminderen. Als dat lukt, hoeft Oostenrijk het quotum helemaal niet toe te passen. „Het is dan ook een noodoplossing, een plan B”, zei de Oostenrijkse bondskanselier Faymann.

Mocht de toestroom aanhouden, dan zijn de komende maanden in het vluchtelingendebat nog allerlei andere plannen te verwachten. Het eerder door Nederland geopperde mini-Schengen bijvoorbeeld, waarbij de Oostenrijkse grens de buitengrens zou worden van een kleinere versie van de huidige zone voor vrij reizen. Mogelijk spreken de mini-Schengenlanden dan, ondanks de juridische en humanitaire bezwaren, een gezamenlijk quotum voor asielzoekers af. VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra zei onlangs al helemaal van het VN-vluchtelingenverdrag af te willen. Alle opties liggen in Europa momenteel op tafel.