Een asielplafond, is dat mogelijk?

Maximaal 127.500 asielzoekers wil Oostenrijk de komende vier jaar opnemen. De reacties zijn verdeeld.

In Dobova, Slovenië, worden kinderen van asielzoekers vermaakt door clowns voordat ze verder reizen naar Oostenrijk. Foto Srdjan Zivulovic/Reuters

Het klinkt hard en doortastend. Het aantal asielzoekers dat wij een verblijfsvergunning verlenen komt dit jaar niet boven de 37.500 uit, zo maakte de Oostenrijkse bondskanselier Werner Faymann woensdag bekend. Een quotum voor asielzoekers dus. PvdA-leider Diederik Samsom filosofeerde er eerder al over voor Nederland. Maximaal 200.000 de komende jaren, stelde hij voor. Oostenrijk zegt het gewoon te gaan doen. Als eerste land in de Europese Unie. Maar kan dat eigenlijk wel, en hoe serieus is dit plan?

Tot en met 2019 wil Faymann maximaal 127.500 asielzoekers accepteren. Alleen al in 2015 vroegen zo’n 90.000 mensen asiel aan in Oostenrijk. Het land komt tot dat aantal van 127.500 omdat het in vier jaar maximaal een groep asielzoekers ter grootte van 1,5 procent van de Oostenrijkse bevolking (8,5 miljoen inwoners) wil toelaten. Waar sociaal-democraat Faymann nog spreekt van een „richtlijn”, gaat het volgens vicekanselier Reinhold Mitterlehner, van de conservatieve ÖVP, om een keiharde „limiet”. Vooral die partij voelt de hete adem van de extreem-rechtse FPÖ in de nek, die de grenzen direct wil sluiten en veel kiezers bij de ÖVP wegtrekt.

Regeringswoordvoerders zeiden woensdag dat Oostenrijk gaat onderzoeken welke juridische opties er zijn als het aantal asielzoekers boven de limiet uitkomt. Dat zal nog flink tegenvallen en dat weten de Oostenrijkers natuurlijk ook wel. Volgens internationale verdragen die ook Oostenrijk heeft ondertekend, mag instellen van een quotum namelijk helemaal niet. Het VN-vluchtelingenverdrag bepaalt dat asielzoekers recht hebben op een asielprocedure. Mensen terugsturen naar onveilige landen is niet toegestaan. Mocht Oostenrijk hier toch toe overgaan, dan zou het ook problemen krijgen met Europese wetgeving.

„Een asielzoeker die dit jaar als nummer 37.501 vergeefs aanklopt in Oostenrijk, kan bij de rechter eisen dat zijn asielverzoek toch in behandeling wordt genomen”, zegt senior onderzoeker Carolus Grütters van het Centrum voor migratierecht van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Volgens hem bepaalt ook Europese wetgeving dat mensen die recht hebben op bescherming niet mogen worden teruggestuurd.

Domino-effect

Ook de Europese Commissie in Brussel, die toeziet op naleving van de EU-wetgeving, zou Oostenrijk kunnen aanklagen. Zo begon ze in december al een ‘inbreukprocedure’ tegen Hongarije, nadat dat land met een hek de grens voor alle migranten sloot. Het punt is alleen dat dit soort procedures jaren kunnen duren. Oostenrijk zou, net als Hongarije met zijn grenshek, dus enige tijd weg kunnen komen met zijn quotum.

Zal het Oostenrijkse plan zorgen voor een domino-effect waarbij het ene na het andere Europese land een ‘asielplafond’ uitroept? In reactie op de Oostenrijkse plannen zeiden Servië en Kroatië woensdag direct alleen nog vluchtelingen toe te laten die asiel willen aanvragen in Oostenrijk of Duitsland. En het Oostenrijkse plan kon woensdag op bijval rekenen van de Duitse president Joachim Gauck, die overigens een grotendeels ceremoniële functie bekleedt. Hij hintte ook voor Duitsland op vermindering van de asielinstroom. „Beperkingen zijn niet perse onethisch”, zei Gauck tijdens het World Economic Forum in Davos.

Duitsland wil beperking instroom

De woordvoerder van bondskanselier Angela Merkel herhaalde woensdag dat Duitsland nog steeds naar een Europese oplossing zoekt om de instroom van vluchtelingen te beperken. Volgens premier Mark Rutte, woensdag in het Europees Parlement, moet de toestroom „in de komende zes tot acht weken” sterk verminderen.

Als dat lukt, hoeft Oostenrijk het quotum waarschijnlijk helemaal niet toe te passen. „Het is dan ook een noodoplossing, een plan B”, zei de Oostenrijkse bondskanselier Faymann.

Mocht de toestroom aanhouden, dan zijn de komende maanden in het vluchtelingendebat nog allerlei plannen te verwachten. Het eerder door Nederland geopperde mini-Schengen bijvoorbeeld, waarbij de Oostenrijkse grens de buitengrens zou worden van een kleinere versie van de huidige zone. Mogelijk spreken de mini-Schengenlanden dan, ondanks de juridische bezwaren, een gezamenlijk quotum voor asielzoekers af. VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra zei onlangs al helemaal van het VN-vluchtelingenverdrag af te willen. Alle opties liggen in Europa momenteel op tafel.