De meest Europese Rutte ooit

Bij het Europarlement toonde premier Rutte veel Europese ambitie. Voor zijn doen althans.

Het viel woensdag meteen op, dat premier Rutte het had over het door hem „zeer gewaardeerde Europees Parlement”. In 2014 typeerde hij de Europese volksvertegenwoordiging nog als „een feestcommissie op zoek naar een feest”. Maar toen stond Rutte niet in het middelpunt van de Europese belangstelling.

Europa is, zacht gezegd, niet zijn lievelingsonderwerp. Het verwijt dat je eurofiel bent, is in Nederland snel gemaakt. Ruttes kijk op Europa, een visie wil hij het vooral niet noemen, is al jaren stabiel: een grote interne markt, waar Nederland als handelsnatie een goede boterham kan verdienen. Maar de komende zes maanden is Nederland roulerend EU-voorzitter, juist nu Europa zucht en kraakt onder de vluchtelingencrisis. Wegduiken kan niet meer.

Woensdag moest Rutte voor zijn doen uitzonderlijk lang over Europa praten: in het Europarlement in Straatsburg lichtte hij zijn prioriteiten toe. De verwachtingen zijn hooggespannen, temeer omdat na Nederland Slowakije aan de beurt is. Dat land wil geen vluchtelingen opnemen, vecht dit zelfs aan via de Europese rechter. Kan of wil zo’n EU-voorzitter de kar trekken? Na Slowakije zit het piepkleine Malta aan het roer en in de tweede helft van 2017 het Verenigd Koninkrijk. Als dat dan nog EU-lid is.

De druk op Nederland is dus groot. Rutte deed daar nog een schepje bovenop door zichzelf een deadline op te leggen. „Binnen zes tot acht weken” moet de instroom van vluchtelingen significant zijn gedaald. Anders komt Schengen, de vrij-reizenzone in de EU, echt in gevaar.

Is de Europeaan in Rutte ontwaakt? Parlementsvoorzitter Martin Schulz prees de ambitie. „Dit is inderdaad de meest Europese Rutte die we ooit gehoord hebben”, zegt Bas Eickhout (GroenLinks). „Nou ja, vanuit Nederlands perspectief. Veel van mijn niet-Nederlandse collega’s vonden het een leeg verhaal.”

Vergezichten bleven ook ditmaal uit. Alleen „concrete resultaten”, zei Rutte, kunnen „terechte of onterechte irritatie” door ‘Brussel’ wegnemen. De interne markt moet worden verdiept. Economische groei, banen en pragmatisme tegen het ongenoegen. „Europa moet weer relevant worden in het dagelijkse leven van mensen.”

De plenaire zaal morde wat, ook omdat Rutte aanvankelijk niets zei over de strijd tegen belastingontwijking, het paradepaardje van het Europees Parlement. Maar hij zette vervolgens een sterke slotronde in. Rutte haalde Churchill aan, om de altijd wat eurokritische Britten gunstig te stemmen. En hij bleek precies, met naam en al, te kunnen aangeven wie tijdens het debat wat gevraagd of gezegd had. Balsem op de ziel van het Europarlement, dat zich altijd wat miskend voelt.

„Ik kan niet overal antwoord op geven, maar ik heb alles opgeschreven”, zei Rutte. „Dit debat heeft me geënthousiasmeerd.”

Het idee dat Rutte ooit harten gaat veroveren voor Europa, heeft Eickhout opgegeven. „Maar de afwezigheid van een groot ideëel masker kan ook een plus zijn. Hij kan de honest broker spelen. Zelfs als hij het vertrouwen weet te winnen, blijft het de komende maanden een zware opgave.”