ASML: Crisis? Welke crisis?

Hightechbedrijf ASML heeft helemaal geen last van een slechter economisch klimaat. Vier redenen voor optimisme.

Werknemers een cleanroom van ASML, een stofvrije ruimte waar chips worden gemaakt. In 2015 behaalde ASML een omzet van 6,3 miljard euro. Foto Lex van Lieshout/ANP

De AEX duikelt onder de 400 punten, de Chinese groeimotor hapert, grondstoffenprijzen kelderen. ASML, de Nederlandse fabrikant van machines voor de chipindustrie, lijkt echter gezonder dan ooit.

Het hightech-bedrijf uit Veldhoven (14.000 medewerkers, 6,3 miljard euro omzet) maakt apparaten van tientallen miljoenen euro’s, waarmee de flinterdunne patronen van een chipontwerp gedrukt wordt op een plaat halfgeleider (wafer, op z’n Engels). Die chips gebruiken we dagelijks in onze telefoons, computers en webservers – als geheugenchips of als processor .

ASML heeft een iets zwakker kwartaal achter de rug en verwacht ook een dip in het eerste kwartaal van 2016. Topman Peter Wennink ontzenuwde gisteren de suggestie dat dat te wijten was aan het slechte macro-economisch klimaat.

Wennink: „Soms lijkt het alsof de wereldeconomie in brand staat, maar dat valt reuze mee. Bankencrisis, Eurocrisis, Chinacrisis... crises zijn van alle tijden. ASML zit in het hart van de technologische innovatie die nodig is om een crisis te overwinnen.” Welke redenen heeft ASML voor dat onverwoestbare optimisme?

1. Altijd een slag kleiner

De smartphoneverkopen groeien niet meer zo hard als voorheen. Zelfs Apple zou volgende week wel eens minder positieve verkoopcijfers van de iPhone bekend kunnen maken. Raakt dat ASML? „Nee,” zegt Wennink. „Marktleiders Samsung en Apple blijven investeren in extra functies op hun chips. Zij stappen over op een fijnmaziger productieproces van 10 nanometer (een miljoenste van een millimeter) en gebruiken daarvoor onze jongste generatie lithografiemachines.”

Wennink omschrijft het rustigere kwartaal nu als de ‘stilte voor de storm’ voordat Apple en Samsung hun chips met 10 nanometer gaan produceren. In het kielzog daarvan komen chipbedrijven die een nieuwe generatie lithografiemachines gaan gebruiken om goedkoper te produceren. Schaalverkleining heeft als voordeel dat je meer chips uit één wafer haalt. Dat scheelt uiteindelijk in de productiekosten. Het is een van de redenen dat de gemiddelde prijs van een smartphone tot onder de 300 dollar is gedaald. Wennink:

De functionaliteit van een iPhone 7 moet over vijf jaar ook op het platteland van India beschikbaar zijn, maar dan in een betaalbare vorm.

Daarvoor zijn nieuwe lithografietechnieken nodig.

2. Wet van Moore gaat toch door

Intel stelde de sprong naar nog fijnmaziger chiptechnologie in 2015 een jaar uit. Daardoor kwam een einde aan het vaste ritme waarin het aantal transistoren op een chip vergroot werd. Dat gebeurde meestal om de twee jaar, volgens de zogeheten Wet van Moore. Volgens Wennink is Intels afwijking van het ‘normale’ ritme te wijten aan de complexiteit van het huidige productieproces: er zijn allerlei bewerkingstrucjes nodig om op 10 nanometer nauwkeurig te werken. Wennink verwacht dat Intel het oude tempo van de Wet van Moore weer op zal pakken worden zodra ASML op grote schaal EUV-machines gaat leveren aan zijn klanten. Met ‘extreem ultraviolet’ licht kun je nog nauwkeuriger patronen belichten – zonder trucs. Alleen zijn die machines peperduur en zijn ze nog niet helemaal productierijp. Vanaf 2018 moet EUV echt gaan draaien in de chipfabrieken.

3.Het datacenter dumpt de disk

Intel, een van ASML’s belangrijkste klanten, verkoopt weliswaar minder chips voor personal computers. Die markt krimpt. Maar de vraag naar processoren voor servers in datacentra blijft groeien. Een andere ontwikkeling die de vraag naar meer kleinere, geavanceerde geheugenchips zal stuwen: de meeste servers in het datacentrum werken nu nog met harddisks. Die zijn traag, onderhoudsgevoelig en kosten veel energie. Datacentra schakelen de komende vijf jaar om naar een nieuw soort geheugen. Dat stuwt de wereldwijde vraag naar nieuwe chips. Peter Wennink verwacht dat de geheugenmarkt de komende jaren voor de voornaamste groei in de chipindustrie zal gaan zorgen.

4.Auto’s met snellere chips

Er komen nieuwe afzetmarkten voor chips bij, naast de wereld van computers en servers. De auto-industrie zit midden in een digitale revolutie die autonoom rijdende voertuigen mogelijk maakt. Dat vergt snellere chips die meer informatie van alle sensoren in de auto kunnen verwerken. Het internet of things – geen netwerk van computers maar een netwerk van objecten, uitgerust met een sensor en een draadloze zender – stimuleert de vraag naar nieuwe chips. Gaat dat internet of things wel aanslaan? Peter Wennink: „Je moet niet kijken naar de consumentenmarkt. Driekwart van de toepassingen zitten in zakelijke segment.” Dat zorgt voor een grotere vraag naar chips. Bij ASML gebruiken ze de term bitgrowth. Zolang de vraag naar bits blijft groeien, groeit ASML.

Zo ziet het er bij ASML van binnen uit:

Wennink: „Ik vertel dit verhaal al 18 jaar. Elke keer vragen ze me weer wat de killer app is waardoor mensen nieuwe computers en telefoons blijven kopen. Ik weet het antwoord niet, maar ik weet dat er genoeg economische stimulans van de Wet van Moore uit gaat om dit proces in stand te houden.”

Lees ook: ASML, het bedrijf dat louter superlatieven kent