Propagandastrijd rond GeenPeil

Op YouTube verscheen maandag een filmpje waarin het Oekraïense Azov-bataljon lijkt te dreigen met aanslagen in Nederland. Fake?

Beeld uit een YouTube-filmpje waarop als Azov-militairen geklede mannen de Nederlandse vlag in brand steken en dreigen met terreuraanslagen in Nederland in verband met het Oekraïne-referendum. Foto YouTube/Beeldredactie NRC

De propagandaoorlog rond het Oekraïne-referendum in Nederland in april heeft een nieuwe climax bereikt. In een filmpje op YouTube dreigen zes gemaskerde mannen met terreuraanslagen in Nederland, mochten de Nederlandse kiezers op 6 april ‘nee’ stemmen tegen het associatieverdrag van de EU met Oekraïne. De zes zeggen te spreken namens het extreem-rechtse en anti-Russische Oekraïense vrijwilligersbataljon Azov.

Zowel de leiding van Azov als de regering van Oekraïne ontkende dinsdagochtend meteen dat deze terreurdreiging uit de hoek van het bataljon kwam. Beide hebben gisteren zelfs met de Nederlandse ambassadeur in Kiev gesproken om te benadrukken dat het dreigement ‘fake’ is en volgens hen in Rusland is gefabriceerd.

In het filmpje van tweeënhalve minuut poseren de zes mannen, onherkenbaar door zwarte bivakmutsen en ogenschijnlijk uitgerust met kalasjnikovs, in een soort schuur waar een Oekraïense vlag hangt. Eén spreker dreigt in het Oekraïens met aanslagen in Nederland als de Nederlandse kiezers tegen het politieke handelsakkoord stemmen. Hij zou zijn „mensen in Nederland” daartoe reeds hebben gemobiliseerd.

Een tweede spreker vat het dreigement in het Engels samen en zegt dat ‘Azov-lui’ klaarstaan om „elk bevel uit te voeren om chaos te scheppen in het openbaar vervoer, de bioscopen, de woningen en de slaapkamers” van de Nederlanders. Waarna de mannen, nog voordat het referendum is gehouden, alvast een Nederlandse vlag verbranden (al lijkt de vlag eerder een Luxemburgse te zijn).

Meteen dinsdagochtend heeft Azov een eerste categorische ontkenning op zijn eigen YouTube-kanaal gezet. Commandant Andri Djatsjenko kwalificeert de claim van de gemaskerde mannen als „provocatie”. Volgens het Azov-bataljon dragen de gemaskerde mannen andere uniformen en schoenen dan het bataljon, sporen de munitiemagazijnen niet met het type wapens dat ze tonen en zijn zelfs de kalasjnikovs „nep”. Commandant Djatsjenko benadrukt dat het Azov-bataljon zijn communiqués altijd via de internetkanalen van de eigen Azov-media verspreidt.

Het YouTube-account waarop de video met de gemaskerde mannen is gezet, is vermoedelijk voor de gelegenheid geregistreerd. Tot gisteren bestond het kanaal, Patriot genaamd, nog niet.

‘Dreigementen zijn een provocatie’

Later op de dag zijn ook minister Arsen Avakov van Binnenlandse Zaken en Azov-parlementariër Andri Biletski naar buiten getreden. Beiden ontboden ambassadeur Kees Klompenhouwer van Nederland om te benadrukken dat de „dreigementen aan het adres van Nederland een provocatie” zijn. Volgens Anton Gerasjtsjenko, een adviseur van minister Avakov en zelf ook lid van het Oekraïense parlement, zouden Oekraïense computerdeskundigen hebben kunnen vaststellen dat de video in Rusland is gemaakt. „Poetin doet al het mogelijke voor een negatief referendum in Nederland”, aldus Gerasjtsjenko. Ook de Oekraïense Nationale Veiligheids- en Verdedigingsraad ziet de film als „hybride oorlogsvoering”. Secretaris Oleksandr Toertsjinov meldde dat Patriot naar een Russisch ip-adres is te traceren.

Azov is, net als bijvoorbeeld de radicaal-rechtse partij Svoboda (Vrijheid), die overigens amper zetels in het Oekraïense parlement heeft, een van de argumenten voor de Russische regering om de omwenteling in Kiev in februari 2014 af te schilderen als een „fascistische staatsgreep” die „nationalisten, neonazi’s en antisemieten” aan de macht zou hebben gebracht. Sinds Azov in de loop van 2014 in de nationale garde is geïntegreerd zijn er minder berichten over neonazistische uitspattingen en gewelddadig wangedrag van het bataljon. Ook politiek voorman Biletski tempert tegenwoordig zijn toon.

Russische sites hebben het filmpje van Patriot tot nu toe niet overgenomen en er ook niet over bericht. Dat wijst erop dat de meeste media in Rusland, ongeacht hun sterke anti-Oekraïense positie, hun vingers nog niet aan de video willen branden. De Nederlandse sites GeenStijl en The Post Online hebben wel geschreven over het filmpje. „Een onvervalste dreigvideo uit Oekraïense hoek”, aldus GeenStijl. De site is een van de populairste pleitbezorgers van het referendum tegen het associatieverdrag: „Echt of nep: we weten nu dat het eurofiele ja-kamp bereid is om kwaadaardig […] nee-stemmers te intimideren.”

Het is niet voor het eerst dat een ultrarechts vrijwilligersbataljon in verband wordt gebracht met Nederland. Eind vorig jaar beweerde de Nederlandse kunstroofdetective Arthur Brand dat een commandant van de neofascistische OOeN-militie, vernoemd naar gewapende pro-Duitse anti-Sovjetpartizanen tijdens de Tweede Wereldoorlog, gestolen schilderijen uit het Westfries Museum in Hoorn onder zich zou houden. De militieman, die overigens uit OOeN was geroyeerd, zou het museum hebben willen afpersen, zei Brand op een persconferentie in Hoorn. Sindsdien is het stil rond deze zaak.