Nu zijn wij allemaal videofreex

Film als sociaal bindmiddel, daarover gaat IFFR-programma ‘Community Cameras’. De droom van de videofreex kwam uit, maar anders dan ze hoopten.

‘We hadden een enorme filmhonger”, vertelt een Roemeen die in Chuck Norris vs Communism terugblikt op de verboden video-avondjes van midden jaren tachtig in dictatoriaal Roemenië. In 1985 ging Ceausescu zijn twintigste jaar in als opperste leider en spuugde de staatstelevisie alleen propaganda uit. Roemenen riskeerden jarenlange gevangenschap door met een illegale videospeler en grijs gekopieerde banden ‘imperialistische’ actiefilms met Chuck Norris, Jean-Claude van Damme en Rambo te zien.

Deze video-avondjes waren een daad van verzet tegen het regime, en staan voor IFFR-programmeur Edwin Carels voor iets breders: een gevoel van saamhorigheid dat verloren ging door ver doorgevoerd individualisme. Carels stelde het prikkelende programma Community Cameras samen. „De titel verwijst naar de bewakingssystemen, camera’s die ons observeren en zo wantrouwen en angst bevestigen. Dit programma draait het om: het laat zien hoe de camera sociaal bindmiddel kan zijn.”

In Here Come the Videofreex is te zien hoe gelijkgestemden eind jaren zestig de eerste draagbare videocamera gebruiken om hun eigen verhaal te vertellen en een alternatief bieden voor televisienetwerken. Die schonken hooguit badinerend aandacht aan protesterende hippies, Black Panthers, stakende studenten of radicale feministes. ‘Gemanipuleerde televisie’ volgens het videocollectief, dat de straat opging „om de Amerikaanse revolutie te tonen”. Om al snel op een cruciale beperking te stuiten: er ontbrak een zender om hun nieuws onder de aandacht te brengen, wat tot frustratie en onderlinge ruzies leidde.

De doe-het-zelfethiek van het collectief is veertig jaar later gemeengoed. Elke vlogger, burgerjournalist of video-amateur kan een filmpje via sociale media verspreiden: we zijn allemaal videofreex. Toch kruipt er in deze documentaire, en andere uit het programma, nostalgie. De verbintenis van toen ontbreekt. Het in los zand, ieder voor zich. En dat stemt ook Carels een beetje treurig: „Sociale media brengen mensen bijeen, maar sporen tegelijk aan tot dwangmatigheid, je identiteit profileren via ‘like’ en ‘dislike’.”