Nigeria is te lang verwend door de hoge olieprijs

De dalende olieprijs stort het Afrikaanse land met de meeste inwoners diep in een economische crisis.

Nigeria leeft al decennia op geïmporteerde goederen, zoals kip en tomaten. Dat kan het nu niet meer betalen. Foto AFP

In Nigeria is eerder deze maand de nationale begroting gestolen. Letterlijk. Alle kopieën bleken op mysterieuze wijze uit het parlement te zijn verdwenen, toen de senaat er vorige week over wilde debatteren. Sommige politici denken dat de regering van de vorig jaar aangetreden president Muhammadu Buhari achter de verdwijning zit. De reden: de optimistische vergezichten die Buhari eind vorig jaar nog schetste in zijn begrotingsvoorstellen zijn volstrekt irreëel geworden door de economische en financiële crisis waarin Nigeria (178 miljoen inwoners) na de daling van de olieprijzen is gedompeld.

Nigeria is niet alleen de grootste economie, maar met Angola ook een van de twee grootste olieproducenten van zwart Afrika. Decennialang heeft de overheid zich gelaafd aan de olie-inkomsten. In zijn stormloop naar welvaart raakte Nigeria zo volledig de weg kwijt. Het consumeerde volop, maar produceerde nauwelijks meer. Ruim 70 procent van de overheidsuitgaven komt nog steeds uit de olie-export. Nu de olieprijs tot historische diepte is gezakt, moet Nigeria een cold turkey ondergaan. En dat komt de kersverse president Buhari bijzonder ongelegen uit.

Toen de voormalig generaal vorig jaar mei werd gekozen, deed hij een drietal grote beloften. Er zou (1) een einde komen aan de terreur van Boko Haram in het noordenoosten van het land. De economie zou (2) ingrijpend worden hervormd – met meer nadruk op onderwijs en gezondheidszorg en het stimuleren van ondernemerschap in andere sectoren dan die van de olie. En (3) de diepgewortelde corruptie in het land, gevoed door de oliedollars, zou worden aangepakt.

Wanbestuur

Maar hoe kunnen deze ambities worden ingelost als je een failliete boedel erft en je inkomsten met tweederde zijn teruggelopen door de kelderende olieprijzen? Nigeria wordt nu geconfronteerd met de gevolgen van vele jaren wanbestuur. „Verbijsterende geldbedragen” zijn er volgens Buhari de afgelopen tien jaar van de staat gestolen. „We beschikken over documenten waaruit blijkt dat de opbrengsten van oliewinning naar privébankrekeningen gingen in plaats van naar de overheid”, zei hij onlangs.

De president sprak over 150 miljard dollar. Dus mogen voortaan de ministeries van Buhari alleen nog bankrekeningen bij de centrale bank gebruiken. Door de lekken te dichten en gestolen gelden terug te vorderen, hoopt hij de tekorten weg te werken. Maar ze blijven groeien naarmate de olieprijs verder daalt.

Tandenstokers

Niet alleen ambtenaren, maar ook welgestelde burgers die vroeger toegang hadden tot de berg van met olie verdiende dollars, voelen pijn door de gedaalde olieprijs. Met hun bankpassen kunnen Nigerianen sinds kort geen dollars meer opnemen. Om dollars te sparen heeft Buhari de invoer verboden van zo’n zevenhonderd consumptiegoederen, van tomatenpuree tot tandenstokers en wierrook.

Probleem is namelijk dat er door de gemakkelijke olie-inkomsten in Nigeria zelf weinig wordt geproduceerd. Hoewel Buhari de vier tot stilstand gekomen raffinaderijen van het land weer nieuw leven heeft ingeblazen, is zelfs benzine schaars, omdat Nigeria wel olie exporteert, maar niet heeft geïnvesteerd in raffinaderijen. Bij de benzinepompen vormden zich de afgelopen weken lange rijen.

Nigeria is al vele decennia een land dat leeft op geïmporteerde benzine, vis, kip, melk en tomaten. Maar in de huidige omstandigheden kan het zich die luxe niet meer veroorloven. Om harde valuta te sparen en een instorting van de nationale munt, de naira, te voorkomen, moet daaraan een einde komen. Maar waarom zou een Nigeriaanse boer kippen fokken als een ingevroren kip uit Frankrijk minder kost? De oliecrisis dwingt Nigeria om van die verslaving aan geïmporteerde goederen af te kicken.

Gammel stroomnet

Het Nigeriaanse productieapparaat blijkt te zwak om het vacuüm te vullen. Hoe kun je zeep, wasmiddelen en cosmetica produceren als de glasflesjes voor de verpakking en palmolie voor de fabricage niet in het land verkrijgbaar zijn? En hoe kan Nigeria die flesjes zelf produceren met een notoir onbetrouwbaar elektriciteitsnet, waardoor het land de grootste importeur van aggregaten ter wereld is?

Nigeria, ooit een van de grootste producenten van palmolie ter wereld, heeft volgens de Kamer van Koophandel in de economische hoofdstad Lagos een tekort van 600.000 ton palmolie per jaar. Vóór het hoogtepunt van de olie-boom in de jaren 70 kon Nigeria zichzelf voeden en was het een van de grootste exporteurs van palmolie.

Roofvogels

Nigeria’s patronagenetwerken cirkelen al een halve eeuw als roofvogels rond de oliewinning. Alleen al door diefstal van olie verdwijnt volgens de Britse denktank Chatman House jaarlijks naar schatting 7 miljard dollar. Een van de eerste arrestaties in Buhari’s anticorruptiecampagne was dan ook de voormalige minster van Oliezaken, Diezani Alison-Madueke. Buhari benoemde zichzelf tot nieuwe minister van Oliezaken en is begonnen met de ontmanteling van het notoir corrupte staatsoliebedrijf.

Er staat veel op het spel voor Nigeria en Afrika. De verkiezing van Buhari betekende een frisse wind. Er ontstond een nieuwe hoop dat andere landen zullen volgen als in het meest corrupte land van het continent corruptiebestrijding mogelijk blijkt. „Het goede van deze crisis is dat er nu geen geld meer is om te stelen”, zegt een Nigeriaanse zakenman.