Markten bang voor rechtse Poolse regering

Kredietbeoordelaar S&P neemt de Poolse regering op de korrel. Dat heeft economische gevolgen.

10-jaarsrente hoger

De onrust over de nieuwe Poolse regering van de nationaal-conservatieve partij PiS (Recht en Rechtvaardigheid) heeft de financiële markten bereikt. De WIG20-index met de voornaamste aandelen op de beurs van Warschau daalde in de afgelopen dagen met enkele procenten, de Poolse zloty belandde op zijn laagste koers tegenover de euro in vier jaar en de 10-jaarsrentes op staatspapier gingen de hoogte in.

Directe aanleiding is de beslissing van Standard & Poor’s eind vorige week om de Poolse kredietrating naar beneden bij te stellen: van A- met positieve verwachting naar BBB+ met negatieve verwachting. Het agentschap haalde daarbij puur politieke redenen aan, zoals het inperken van de onafhankelijkheid van het grondwettelijke tribunaal en de openbare media door het kabinet.

S&P liet weten dat de afwaardering samenhangt met de „erosie” van die democratische basisprincipes. Mogelijk wordt de rating nog verder verlaagd, als de regering bijvoorbeeld ook de autonomie van de centrale bank aanpakt.

Fitch en Moody’s, de twee andere grote kredietbeoordelaars, houden voorlopig vast aan hun ratings. Maar de afwaardering door S&P tast de reputatie aan van Polen als veilige haven voor investeerders in Midden-Europa.

Een PiS-parlementslid noemde de beslissing onderdeel van „een economische oorlog tegen Polen”. Minister van Financiën Pawel Szalamacha sprak over een „een intellectuele vergissing, in tegenspraak met de Poolse data”. Veel analisten volgden hem daarin.

Toenemende bezorgdheid

Maar volgens hoofdeconoom Erik Nielsen van het Italiaanse Unicredit – moederbank van de Poolse Bank Pekao – is het goed dat ratingbureaus niet alleen puur economische parameters, maar ook politieke risico’s in aanmerking nemen. „Door Polen te downgraden, heeft S&P gewoon de scherpe toename van de bezorgdheid van de Europese zakenwereld over nieuwe nationalistische maatregelen gevolgd”, twitterde hij.

Ook op de economische plannen van PiS is kritiek. Een aanzienlijk deel van het geld voor de verhoogde sociale uitgaven die de regeringspartij aan de kiezer beloofde, wil het kabinet bij de banken halen. Die zijn voor 60 procent in buitenlandse handen: de Poolse dependance van ING is de op vier na grootste bank van het land.

PiS gebruikt daarbij vergelijkbare recepten als de rechtse regering van Viktor Orbán in Hongarij. Zo komt er een bankentaks die 4,4 miljard zloty (1 miljard euro) moet opleveren. Dat komt overeen met ruim 30 procent van de jaarwinsten van de banken.

En Andrzej Duda, president van PiS-signatuur, kwam met een wetsvoorstel om de kosten van de fout gelopen hypotheekleningen in grote mate af te wentelen op diezelfde banken. Het gaat om hypotheken in Zwitserse franken die honderdduizenden Poolse huishoudens hebben afgesloten. Toen als gevolg van de crisis de koers van de veilig geachte Zwitserse frank plotseling fors steeg, bleken de leningen die banken eerder hadden aangeprezen, niet meer af te lossen.

Het prijskaartje van dat plan zou volgens analisten kunnen oplopen tot 47 miljard zloty (10,6 miljard euro). Marek Belka, gouverneur van de Poolse centrale bank en aangesteld door de vorige regering, noemde het voorstel een recept voor een bankencrisis. „Dit is kwaadaardig”, zei hij.

Het komt allemaal bovenop een klimaat waarin banken sowieso minder dreigen uit te lenen, vanwege verhoogde kapitaaleisen en bijdragen aan garantieregelingen voor falende banken. Die contributie blijft fors vanwege een reeks problemen en zelfs faillissementen en problemen bij de ‘SKOK’s’, coöperatieve kredietunies waarvan de klanten vaak arme Polen uit de provincie zijn. De kredietunies, die goede banden onderhouden met PiS, lijden onder wanbeheer en gebrekkig toezicht.

De Poolse regering zegt dat ze het belangrijk vindt dat er voldoende competitie blijft in de bankensector, zodat de extra lasten niet worden door gerekend aan de Poolse klanten. Maar lang niet iedereen in de bankenwereld heeft daar nu nog vertrouwen in. „Het effect van alle maatregelen samen is dat onze jaarwinst dreigt te worden weggeveegd”, zegt een bankier in Warschau die anoniem wil blijven. „Maar ook dat sommige kleinere banken die nu al problemen hebben, in zwaar weer dreigen te komen.”