Zwanger als zzp'er: waar heb je recht op?

Als je zwanger wordt in loondienst, dan ga je met verlof en krijg je gewoon doorbetaald. Maar hoe zit dat bij zzp’ers? „Mijn verloskundige zei: nu moet je echt stoppen.”

Foto Mieke Meessen

Het was even slikken toen Sabine Evers zich meldde voor een lesje Mom in Balance, een populair bootcamp voor zwangere vrouwen. Tijdens het voorstelrondje vertelde de ene na de andere aanstaande moeder hoezeer ze uitkeek naar haar verlof. Nog even aftellen en dan een paar maanden volop genieten van de baby. Heerlijk! Totdat zij aan de beurt was. Iedereen keek haar verwachtingsvol aan. En wanneer mag jij? „Verlof? Welk verlof?” antwoordde Evers. „Ik werk gewoon door.” Verbazing op de gezichten. „Doorwerken? Wat erg! Daar zou je toch gillend gek van worden?”

Toch is Evers niet de enige die zzp-moeder wordt. Tussen 2010 en 2016 groeide het aantal vrouwelijke ondernemers ingeschreven bij de Kamer van Koophandel met 46 procent. Van hen zijn 289.000 zelfstandige zonder personeel, zegt het CBS in zijn recentste telling eind 2014. Hoeveel van hen moeder zijn wordt niet bijgehouden, maar het UWV kan wel vertellen dat zij jaarlijks ongeveer 10.000 uitkeringen verstrekken aan zwangere zelfstandigen.

Hoe gaat de combinatie zzp’en en het moederschap in de praktijk?

‘Twee weken na de bevalling zat ik weer te tikken’

Om te beginnen: terug naar Sabine Evers. Verlof opnemen was voor haar geen optie. Hoewel zwangere zelfstandigen zestien weken recht hebben op een zwangerschapsuitkering van het UWV, is het bedrag nooit hoger dan het wettelijk minimumloon: 1.524,60 euro bruto per maand. Evers kreeg netto 1.300 euro, een stuk minder dan wat zij normaal gesproken verdient. 

Toen ze vorig jaar ontdekte dat ze zwanger was liep haar parttime contract als online redacteur af, ze besloot fulltime te gaan werken als freelance tekstschrijver en communicatieadviseur. „Hoera zwanger, dacht ik, maar het was ook best een shock. Ik heb me drie slagen in de rondte gewerkt om een buffer op te bouwen, soms maakte ik zestig uur per week.

Sabine Evers. Foto Mieke Meessen

Ik kreeg veel last van mijn bekken en van harde buiken, een soort voorweeën. Mijn verloskundige was onverbiddelijk: ‘Nu moet je echt stoppen.’ Maar dat ging niet. Ik zei overal ja tegen omdat ik de inkomsten goed kon gebruiken.”

Tot twee weken voor de bevalling heeft Evers nog doorgewerkt, een ingehuurde medewerker nam de lopende zaken waar. Tenminste, dat was de bedoeling. „Er bleven vragen binnenkomen, dan zat ik toch weer te mailen en te bellen.”

De bevalling duurde 48 uur. „Ik was gesloopt.” Twee weken na de bevalling zat Evers weer achter haar laptop, met één hand tikken, in haar andere arm zoontje Leonard. „Als zelfstandige wil je je klanten niet teleurstellen.” Maar Leonard sliep niet en de borstvoeding „liep voor geen meter”.

Toen Leonard twee maanden oud was ging het niet langer. „Ik zat tegen een burn-out aan. Ik herinner me een avond dat hij maar bleef huilen. Ik heb hem om 1.00 uur uit bed gehaald en tot 6.00 uur zitten werken. Een productieve nacht, maar ik dacht: ik ben gek dat ik dit doe.”

Haar vriend draagt ontzettend veel bij, zegt Evers. Toch is zij degene die inlevert: ze gaat het twee maanden wat rustiger aan doen. „Ik heb me verkeken op het slaaptekort, de hormonen, hoe zwaar het is. Zo’n verlofperiode is gewoon nodig. Ik wil nu even van mijn baby genieten. Oorspronkelijk zou Leonard met zes weken naar de crèche gaan. Daar hadden ze nog nooit zo’n jong kind gehad. Hij was nog echt zo’n resusaapje. Ik had het nooit gedacht, maar als moeder laat je je baby niet graag achter bij een ander. Dat is mijn taak.”

Hier heeft een zwangere zzp'er recht op (klik op de handjes voor meer informatie):

De komende tijd gebruikt Evers om na te denken over welke kant ze op wil met haar bedrijf. Het knaagde wel: zouden haar opdrachtgevers terugkomen? „Ik ben gestopt met mijn sociale mediaopdrachten. Het grappige is, mijn opdrachtgevers vonden dat juist stoer. Toch, eentje zei: geniet van het moederschap! Dat irriteerde mij. Alsof ik opeens fulltime zou moederen! Voor mij is mijn bedrijf óók mijn kindje.”

‘Je wordt bang gemaakt’

Rachella Martina uit Amersfoort, inmiddels 29 weken, heeft de afgelopen tijd haar les geleerd. Naar haar lichaam luisteren, dat is het belangrijkste. „Als ondernemer is je werk nooit af. Je gaat makkelijk over je grenzen heen. Maar als ik inlever op mijn gezondheid, weet ik dat het herstel alleen maar langer duurt. Nu ben ik in staat een stap achteruit te doen zonder me daar schuldig over te voelen.”

Martina (32) had een goede baan bij een groot online marketingbureau, maar ze miste creativiteit. „Nu ben ik blogcoach en help zzp’ers en mkb’ers met hun zakelijke blog en strategie.”

De kinderwens was heel bewust, de timing was dat zeker niet.

Rachella Martina. Foto Mieke Meessen

Vorig jaar juni besloot Martina fulltime voor zichzelf te beginnen en in diezelfde periode werd ze zwanger. Ze heeft heel wat goedbedoelde adviezen en vragen aan moeten horen. Een kinderwens? En dan je baan opzeggen en zelfstandige worden? Wat als je bedrijf mislukt? „Je wordt zo gauw bang gemaakt. Verbazingwekkend genoeg ook door mannen. Een manager vertelde dat hij was gestopt als zelfstandige toen hij en zijn vrouw aan kinderen dachten, omdat hij het te onzeker vond. Maar dat is zíjn ervaring en zegt niets over mij.”

Nog voor haar zwangerschap verdiepte Martina zich al in de regelgeving rond zwangere zzp’ers. „Wat mij opviel: veel instanties vonden dat raar. De zorgverzekering reageert dan: goh, belt u nu al? Wat ik ook vreemd vond was dat ik van de verloskundige moest horen over de zwangerschapsuitkering van het UWV. O, heb ik daar recht op? Ik had ze zelf al gebeld, maar heb die informatie niet gekregen.”

Na haar bevalling wil Martina fulltime aan de slag blijven, ze vindt het een groot voordeel dat ze vooral online werkt. „Het is een luxepositie. Ik hoef gelukkig niet fris en fruitig op de zaak te verschijnen.” In het begin van haar zwangerschap voelde Martina zich niet zo lekker. Toen heeft ze het coachen gewoon naar de avond verplaatst, zegt ze. „Gelukkig kan ik mijn eigen tijd indelen. Als je je opdrachtgevers op de hoogte houdt zullen zij ook begrip tonen. Normaal zou ik tijdens online workshops nooit in beeld eten. Nu doe ik het gewoon: anders val ik flauw. Ik zit ook gerust zonder make-up voor de camera, dan zeg ik eerlijk dat ik me wat minder voel. Dat is toch menselijk?”

‘Vier weken na de bevalling deed ik alweer auditie’

De luxe van online werken had Margriet Kuiper-de Rijk (33) uit Rotterdam niet. Ze werkte als freelance danseres, dansdocent en choreograaf toen ze zwanger was van dochter Evy (5). Hondsberoerd was ze. „Ik heb negen maanden overgegeven. Ook als ik op de fiets onderweg was naar mijn danslessen. En dan gewoon weer doorfietsen. Voor het dansvak heb je nu eenmaal een bepaalde mentaliteit nodig.”

Met een zwangere buik van 36 weken gaf ze nog altijd dansles.

Margriet Kuiper-de Rijk. Foto Mieke Meessen

„Ik had een goede conditie. Het seizoen liep op zijn einde en ik wilde voor die laatste weken geen vervanger zoeken. Bij de bevalling verloor ik anderhalve liter bloed, maar ik was zó fit, er zaten zo veel trainingsuren in mijn lijf, dat ik heel snel herstelde. Vier weken na de bevalling deed ik alweer auditie. Eenmaal aangenomen gaf ik tussen de aktes door borstvoeding.”

Toen Kuiper-de Rijk veertien weken zwanger was van zoon Denn (3) verloor haar man zijn baan. „We waren net verhuisd, hadden hogere maandlasten. Ik heb heel veel les gegeven, pakte alles aan. Het was een zware periode. Ik was twee weken over tijd, onze zoon was een negenponder. Het was een hele pittige bevalling. Vijf, zes weken later zat ik weer in de dansstudio. Achteraf gezien te vroeg, maar ik had geen keuze. Pas toen Denn vijf maanden was, vond mijn man weer werk.”

Tijdens haar derde zwangerschap, van zoon Sef (1), liet Kuiper-de Rijk zich omscholen tot holistisch coach, fysiek een stuk minder belastend. Nu heeft 40 procent van haar werk nog met dans te maken. „Na deze bevalling dacht ik: zo wil ik er nog wel tien.” Nu heeft ze een coachpraktijk aan huis. Toch wordt thuiswerken met kinderen vaak onderschat denkt ze.

Soms zit ik aan de eettafel e-mails weg te werken met mijn zoon op schoot. Je moet je werk dus tussen het billen afvegen door.

Lees ook: Hoe gelukkig zijn zzp'ers eigenlijk?

 

    • Monique van Oostrum