Column

Frans Bromet tussen porselein en bulldozer

‘Beukbergen’ (2DOC/KRO-NCRV)

Slechts onderbroken door Nieuwsuur bracht de kijker van NPO2 een groot deel van de dinsdagavond door aan de onderkant van Nederland, althans in financieel opzicht. Maar het verschil tussen Arm in Nederland? Eigen Schuld! (EO) en Beukbergen, De Verbouwing van een Woonwagenkamp (KRO-NCRV) kon nauwelijks groter zijn.

Het deze week dagelijks uitgezonden realityprogramma van de EO laat vijf landgenoten met uitgesproken meningen over armoede op bezoek gaan bij schuldhulpverleners, voedselbanken, deurwaarders en vooral veel mensen zonder enige armslag. Ook moeten de hoofdpersonen zelf op een houtje bijten en worden de omstandigheden steeds nijpender.

Het is het bekende, kunstmatige format waar vooral de EO dol op is. Wat doe je als de eindredactie de stroom afsluit of je dwingt om met een geel hesje aan papier te prikken? De groep en de opdrachten zijn zo samengesteld dat er steeds maar weer heibel ontstaat, gepalaver en het ventileren van extreme opinies.

Dan is de documentaire over het grootste woonwagencentrum van West-Europa, Beukbergen in de gemeente Zeist, een verademing. De oude meester Frans Bromet, geassisteerd door zijn dochter Silvia als gelijkwaardig co-regisseur, is niet geïnteresseerd in morele oordelen of politieke verontwaardiging, maar laat de dilemma’s en paradoxen zien.

Veel van de oudere bewoners zijn nogal in de war door de grootscheepse veranderingen in het kamp. De gemeente neemt in verband met brandgevaar alles op de schop. Het kost zo’n 27 miljoen euro, maar het levert ook veel op, stelt de wijze burgemeester Koos Janssen (CDA). Hij ontkent ten stelligste dat het de bedoeling is om de kampers een meer aangepaste levensstijl op te dringen, maar die zijn er toch niet helemaal gerust op.

De gesprekken met de zusjes Daatje, Annie en Doortje Foulon zijn van goud, 24 karaats Bromet. Ze houden vol dat hun huizen nog steeds woonwagens zijn, met wielen eronder, terwijl we zien dat het niet zo is. Maar waarom is hun leven, hun identiteit dan toch zo anders? En waarom vrezen ze de komst van niet-kampers? De dochter van een van de dames vindt alle mensen gelijk („Tussen elk volk zit koren en kaft”), maar je weet toch niet wat er allemaal binnen kan komen. Criminelen. Wie weet, pedofielen. Je kent ze niet, hè?

De levensstijl in Beukbergen heeft wel de kenmerken van een vrijstaat, zegt ook de burgemeester. Gesprekken op straat worden soms onderbroken door in hoge snelheid voorbij komende kinderen op quads. Er is zelfs een jongetje van 12 die in zijn eigen auto rondrijdt, een kolossale SUV.

Er is ook veel nostalgie. Naar de tijd dat er nog echt rondgetrokken werd in wagens met een paard ervoor. Dat de buitenwereld het kamp met rust liet.

Bromet voelt zich thuis in de chaos van een verbouwing en in elke vrijplaats. Hij verbaast zich, maar geniet ook zichtbaar, van de porseleinen beeldjes en de bulldozers. En van de zieleroerselen van de dames. De film is opgedragen aan Doortje, die een paar dagen na de verhuizing overleed.