Column

Een zielloos lichaam in de koelkast

Jutta Chorus (j.chorus@nrc.nl, Twitter: @Juttachorus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.

Het kan dus wél. Drie maanden lang zaten 1.140 vluchtelingen vast in de noodopvang in Alphen aan den Rijn. En twee dagen geleden vertrokken 120 van hen ineens naar Ter Apel om aan hun asielprocedure te beginnen. „Syriërs en Irakezen natuurlijk”, zeggen de Afghaanse jongens die in de hal van de Opstandingskerk wachten tot hun Nederlandse les begint. Ze zijn bang dat hun procedure nooit zal beginnen. 

Zaterdag hing een Iraakse asielzoeker zich op in zijn celkamer op de derde verdieping van de voormalige gevangenis in Alphen aan den Rijn. Hij had willen terugkeren, maar kreeg zijn paspoort niet. Hij filmde zijn dood, terwijl hij met zijn vrouw telefoneerde. Wanhoop in de 21ste eeuw.

„Hij kwam niet uit het oorlogsgebied”, zegt Akram Shawki van Hoop voor Vluchtelingen. Net als de Afghaanse jongens uit de hal maakte hij dus geen kans in Nederland te blijven. En net als hen was hij juist naar Nederland gekomen omdat hier de procedure kort zou duren. Dat hoorde ik twee maanden geleden overal langs de Europese vluchtroute: in Nederland heb je snel je verblijfsvergunning.

De IND zal de procedure misschien niet expres verlengen, maar wel expres niet verkorten. Asielbeleid is afschrikkingsbeleid. „Er zijn hier al meer zelfmoordpogingen gedaan”, zegt Shawki.

Drie maanden geleden stonden de vluchtelingen ineens in groepen in zijn computerwinkel. Met een gebroken been, een liesbreuk, een echtgenote die met de kinderen op straat was gezet.

Met twaalf vertegenwoordigers van kerken uit het dorp zamelde hij onderbroeken in en geld voor beltegoed en medicijnen. Ze begonnen taalles te geven. Maar het COA stelt geen prijs op de hulp van ‘religieuze organisaties’ en ook niet van de Sociale Werkplaats die om klussers uit de opvang vroeg. Shawki laat een brief zien waarin dat staat.

Bij Hoop voor Vluchtelingen noemen ze de plaatselijke opvang „de koelkast”. De gevangeniscipiers doen er dienst als bewakers. Toen het lichaam van de Irakees zielloos op de vloer lag en de bewoners van de derde verdieping met grote uithalen huilden en schreeuwden, verloor de Marokkaans-Nederlandse bewaker zijn geduld. „Een zelfmoordenaar gaat rechtstreeks naar de hel”, zei hij. „En jullie gedragen je als beesten.”

Akram Shawki heeft samen met enkele bewoners een klacht tegen de bewaker ingediend. Gisteren belde een medewerker van het COA naar het kantoor. Er nam een vrijwilliger aan. „Jullie hebben de problemen bij ons veroorzaakt”, zei de medewerker. Shawki belde de manager terug, een, twee, drie keer. „Hij wilde me niet te woord staan”, zegt hij. „Ik strandde steeds bij de secretaresse.”