Echt álles aan de parlementaire democratie wordt nu onderzocht

Dinsdag werd de senaat het eindelijk eens over een onderzoek naar de senaat. De hele politiek is nu onderwerp.

Een meerderheid van de Eerste Kamer is het dinsdag eindelijk eens geworden over de instelling van een staatscommissie om de Eerste Kamer te bekijken. Compromis daarbij is dat de commissie – met hoogleraren staatsrecht, socialemedia-experts en oud-politici – zo’n beetje de volledige houdbaarheid van de parlementaire democratie gaat onderzoeken. Er is voor elk wat wils: het gaat over de betrokkenheid van burgers bij de politiek en de onvoorspelbaarheid van kiezersgedrag via digitalisering van de samenleving tot de impact van Europese regelgeving.

Wanneer die staatscommissie van de grond komt, is nog onduidelijk. Nu steun van VVD, D66, SP, PvdA, GroenLinks en 50Plus in de senaat gegarandeerd is, moet de Tweede Kamer in beraad. Wordt ook daar een meerderheid het eens over samenstelling en opdracht van de commissie, dan kan het kabinet die instellen.

De overeenstemming in de Eerste Kamer liet vijftien maanden op zich wachten. In oktober 2014, toen de VVD in alle hevigheid ondervond hoe moeilijk regeren is met een minderheid in de senaat, deed toenmalig senaatsfractievoorzitter Loek Hermans een oproep tot een commissie ‘bezinning parlementair stelsel’. Het lukte de VVD echter pas na zijn vertrek, in november 2015, hier steun voor te verwerven.

De voornaamste oppositie blijft die van het CDA, dat niets ziet in nieuw onderzoek. De kritiek dat stapels rapporten al voor veranderingen pleiten maar die nooit teweegbrachten, werd breed gedeeld in de Eerste Kamer. Veel opties, zoals ontneming van het vetorecht van de senaat of invoering van rechterlijke toetsing aan de Grondwet, kregen nooit zicht op de tweederde meerderheid die nodig is om de Grondwet te veranderen. De SGP was tegen omdat de opdracht te breed en te negatief is. „Alsof we zeggen: de catering gaat hier nog, maar de rest...”, aldus senator Schalk.

De vraag blijft of een nieuwe staatscommissie verandering teweegbrengt. Zeker is dat ze geen resultaat zal hebben voor de volgende Tweede Kamerverkiezingen. D66 en SP dwongen af dat de commissie onder toezicht komt van parlementariërs uit beide Kamers. Dit kan zowel draagvlak als permanente onenigheid organiseren.