Anderhalf jaar lang kwam er gif uit de kranen van Flint

Honderdduizend inwoners van Flint dronken water dat veel te veel lood bevatte. Sommige kinderen hebben nu blijvende hersenschade. President Obama heeft de noodtoestand afgekondigd. Wat is hier misgegaan?

De watertoren van Flint. Foto Rebecca Cook/ Reuters

In april 2014 was het kraanwater opeens geel, dan weer oranje of ronduit bruin. En het stonk. Tegen de zomer kreeg wie ervan dronk diarree, haaruitval en uitslag. Kinderen moesten overgeven. Maar er was niets met het water aan de hand, zei Brad Wurfel, woordvoerder van de milieudienst, in juli 2014. „Als het om de kwaliteit van het water gaat, kunnen de mensen in Flint gerust zijn.”

Pas nu, in januari 2016, beseffen de honderdduizend inwoners van Flint, in de Amerikaanse staat Michigan, goed dat ze anderhalf jaar lang langzaam zijn vergiftigd – door hun eigen overheid. Tussen april 2014 en oktober 2015 blijkt hun drinkwater gevaarlijk veel lood te hebben bevat. Ook blijkt dat milieudiensten al snel doorhadden dat er iets grondig mis was met het water. Toch werd pas na anderhalf jaar actie ondernomen.

Grote delen van de bevolking van Flint zullen levenslang kampen met de gevolgen van loodvergiftiging, zoals hersenschade en ontwikkelingsachterstanden bij kinderen, schade aan ogen en oren bij volwassenen en bij vrouwen een verhoogde kans op miskramen. In de ergst getroffen wijken zijn in meer dan 70 procent van de watermonsters sterk verhoogde loodwaarden aangetroffen.

Gisteravond bood gouverneur Snyder zijn excuses aan aan de inwoners van Flint:

Ook nationaal groeit dezer dagen de verontwaardiging, nu blijkt hoezeer alle overheidslagen, van de plaatselijke milieudienst tot de gouverneur en het landelijke Environmental Protection Agency (EPA), de zaak hebben gebagatelliseerd en soms zelfs actief verborgen hebben gehouden. „Elke Amerikaan zou hier razend over moeten zijn”, zei Democratisch presidentskandidate Hillary Clinton zondag in een verkiezingsdebat op tv. Haar tegenstrever Bernie Sanders eiste het aftreden van de gouverneur van Michigan, Rick Snyder.

Zaterdag kondigde President Obama de noodtoestand af in Flint. De Nationale Garde helpt nu met het uitdelen van water. De president zegde 5 miljoen dollar toe om de gevolgen op te vangen. Er is een federaal onderzoek ingesteld, en meerdere inwoners van Flint hebben rechtszaken aangespannen.

Het leven in de stad draait nu om lood, en dat zal zo blijven. Volgens burgemeester Karen Weaver heeft Flint nog jaren steun nodig nu er een generatie kinderen opgroeit met hersenschade. En alleen al voor het herstel van de waterleidingen is 1,5 miljard dollar nodig.

Wrang genoeg waren het juist de kosten waardoor Flint in april 2014 tijdelijk overstapte van het watersysteem van het naburige Detroit naar water uit de rivier de Flint. De curator die de financiën van de vrijwel failliete stad op last van gouverneur Snyder moest saneren, dacht zo 12 miljoen dollar te besparen.

Vrijwel meteen waren er problemen. Het water bleek E. coli-bacterieën te bevatten, plus onverantwoord hoge niveaus chemicaliën. Het water koken voor gebruik zou helpen, kregen verontruste bewoners te horen. Ondertussen bleken de chemicaliën de corrosie van Flints verouderde loden waterleiding te verergeren. En had de milieudienst bewust zijn wettelijke plicht verzaakt het water tegen die corrosie te behandelen.

Burgers die zich met hun flesjes bruin water, hun uitslag en hun zieke peuters bij artsen en overheidsdiensten meldden, stuitten op een muur van ontkenning. Dat het schandaal überhaupt aan het licht kwam, dankt Flint aan een handjevol vasthoudende mensen, onder wie een moeder van drie zonen die opeens apathisch werden, een klokkenluider van de EPA en een kinderarts. Sommigen van hen hadden ervaring: ze waren in 2004 betrokken bij de onthulling van pogingen van de stad Washington om hoge loodgehaltes in het water daar te verhullen.

In september 2015 verscheen dit rapport over de vergiftigingen in Flint:

Niet de eerste keer

Loodvergiftiging is in de VS een bekend probleem; tot begin jaren tachtig werden er veel loodhoudende producten gemaakt. Nog altijd zit in miljoenen goedkope appartementen loodhoudende verf op de muur.

Tot overmaat van ramp werd vorige week bekend dat Flint al twee zomers kampt met ongewoon forse legionella-uitbraken. Tien mensen zijn overleden aan de ziekte, die indirect door vervuilde leidingen wordt veroorzaakt. Het verband met de watercrisis wordt nog onderzocht, maar experts voorspelden al dat de corrosie van de loden waterleiding in Flint hiertoe zou kunnen leiden.

Het is niet de eerste keer dat Flint, midden in de Amerikaanse Rust Belt, door het noodlot wordt getroffen. Sinds filmmaker Michael Moore in zijn documentaire Roger & Me (1989) het effect liet zien van het schrappen van dertigduizend banen door autofabrikant General Motors, staat zijn geboortestad symbool voor economisch verval. Flint kwam er nooit meer bovenop. 40 procent van de inwoners leeft onder de armoedegrens. De bevolking krimpt.

Niemand in Flint heeft nog enig vertrouwen. Als het water niet deugt, wat deugt er dan nog wel? De door het stadsbestuur uitgedeelde waterfilters vast niet, denken velen. Vooral Afro-Amerikanen, 60 procent van de bevolking, zijn achterdochtig. Op een demonstratie in Flint verwoordde Michael Moore zaterdag het volksgevoel toen hij zei: „Dit is ook een rassenkwestie.” „Genocide!”, klonk het in het publiek.

Maar ook de elite van Flint weet niet tot wie ze zich nog kan wenden. „Het is niet dat ik naïef was”, zei Mona Hanna-Attisha, de kinderarts die uit eigen beweging bloedmonsters van kinderen op lood ging testen. „Maar je verwacht toch dat voorzieningen, staten en landelijke instanties hun werk serieus nemen en de mensen proberen te beschermen, in plaats van ze om de tuin te leiden?”

Democratische presidentskandidaten hebben de kwestie van harte omarmd. Volgens hen heeft de Republikeinse gouverneur de rechten van arme, zwarte kiezers – niet zijn electoraat – genegeerd. „Als de kinderen in een rijke voorstad van Detroit besmet water hadden gedronken(...), was er wel actie ondernomen”, zei Hillary Clinton bij het debat van de Democraten. Republikeinen wijzen erop dat de door Obama benoemde regionale directeur van de EPA de zaak onder de pet hield.

„Er moet een politielint om Flint. Dit is een plaats delict”, zei dominee Jesse Jackson, die Flint zaterdag bezocht.