Wat wil de Eerste Kamer nu eigenlijk met de Eerste Kamer?

Een staatscommissie zou naar het parlementaire stelsel in Nederland kijken. Komt die er zonder Loek Hermans? Of zelfs met?

Groepsfoto met de 35 nieuwe leden van de Eerste Kamer, net na hun installatie. Foto ANP / Martijn Beekman

De staatscommissie of de stille dood

De toch al niet vlot verlopende discussie ‘bezinning parlementair stelsel’ leek na het vertrek van senator Loek Hermans een stille dood gestorven. Hermans had als fractievoorzitter van de VVD in de Eerste Kamer afgedwongen dat het kabinet een staatscommissie zou oprichten om de toekomst van het tweekamerstelsel te onderzoeken. Heeft de senaat nog zin in de 21ste eeuw? De VVD voelt zich als grootste partij in de laatste kabinetten gemangeld door een onwelwillende senaat en zich afsplitsende Tweede Kamerleden. Hermans’ initiatief om het stelsel op de schop te nemen is buiten, maar ook binnen de partij als opportunistisch en ondoordacht beoordeeld. Bovenal kwam het niet van de grond, want toen Hermans in november vorig jaar vertrok uit de Eerste Kamer vanwege het harde gerechtelijk oordeel over zijn rol bij het faillissement van zorgmoloch Meavita, was zijn plannetje al ruim een jaar oud. Maar de discussie heeft de senaat niet met hem verlaten. Dinsdagmiddag debatteert de Eerste Kamer voor het eerst in het openbaar over het instellen van de staatscommissie.   

Tanend animo

Uit de wandelgangen

Veel animo is er niet voor. Waar eerder de fractievoorzitters van de senaatsfracties achter gesloten deuren met elkaar in gesprek waren over de (on)mogelijkheden, vaardigt nu slechts een enkele partij de fractievoorzitter af. Bij de VVD heeft senator Anne-Wil Duthler de taak van Hermans overgenomen. Ze heeft, zo zegt ze voorafgaand aan het debat, „een concepttekst van een motie achter de hand”. Zo’n motie zou de opdracht en samenstelling van de staatscommissie moeten bepalen. Als Eerste én Tweede Kamer instemmen. Hermans’ ambitie was een tweederde meerderheid in de senaat te vinden. Die marge is nodig als na onderzoek van de staatscommissie de Grondwet veranderd moet worden. Zo’n ruime meerderheid zit er evenwel niet in: het CDA is bij voorbaat tegen. Wel lijkt er medestand van SP en van D66. Mits de commissie „zich over meer buigt dan alleen het afschaffen van de senaat”, zegt D66-fractievoorzitter Thom de Graaf. De angst is namelijk dat de VVD alleen daarop uit is.  

Hermans’ comeback?

Belangrijk discussiepunt, naast de inhoudelijke opdracht voor de staatscommissie, is wie er zitting in mogen nemen. Rapporten van hoogleraren die adviseerden de Grondwet aan te passen, verdwenen de afgelopen decennia in een diepe la. D66 wil actieve Kamerleden in de commissie, omdat zij het draagvlak voor verandering kunnen vergroten. VVD-senator Duthler voelt er meer voor om oud-politici te vragen. Wellicht een baantje voor Loek Hermans?