Wat Turkije ook doet, de migranten blijven komen

De beloofde drie miljard is nog niet binnen, maar Turkije verandert al de wetten om de migrantenstroom richting Europa te stoppen. Heeft het zin?

Syrische vluchtelingen in Turkije krijgen onderwijs met Europees geld. Foto Adem Altan/AFP

Het nieuwe jaar begon in Turkije met een waterval aan nieuwe wetten en richtlijnen over vluchtelingen. Syriërs die langer dan een half jaar in het land zijn kunnen een werkvergunning aanvragen. Legaal werken moet een einde maken aan de erbarmelijke omstandigheden waaronder veel vluchtelingen nu werken. Er worden extra scholen en een universiteit geopend voor Syriërs in Turkije.

„We proberen de druk om illegaal uit te reizen te verminderen”, zei minister voor Europese Zaken Volkan Bozkir. De moeilijke levensomstandigheden van de tweeënhalf miljoen Syrische vluchtelingen in Turkije maken dat velen weg willen, al dan niet illegaal. Bozkirs boodschap aan de Europese Unie is dat Turkije probeert zich aan het akkoord met de EU van eind november te houden. Zelfs al heeft de EU nog geen cent van de toen beloofde 3 miljard euro steun overgemaakt.

Er gebeurt meer: de capaciteit van de kustwacht is sinds het akkoord vergroot. Er worden meer migranten – zo’n vijfhonderd per dag – en meer smokkelaars opgepakt. Syriërs uit derde landen, zoals Jordanië, Libanon en Egypte, moeten sinds 8 januari een visum hebben om Turkije binnen te komen. Dat moet het aantal mensen verhinderen dat, vaak met een vals Syrisch paspoort, alleen naar Turkije komt om door te reizen naar Griekenland. In 2015 ging een grote stroom Syriërs rechtstreeks van de luchthaven door naar de kust.

Het enige probleem is: de maatregelen remmen de illegale migratie vooralsnog niet af. De aantallen vluchtelingen en migranten die de oversteek naar de Griekse eilanden wagen, zijn onverminderd hoog voor de tijd van het jaar. Dagelijks kwamen er in de eerste helft van januari nog altijd 2.377 mensen aan, vier keer zo veel als in voorgaande jaren. De daling ten opzichte van de zomermaanden komt vooral door het weer. De golven zijn hoger en het water kouder, waardoor de risico’s groter zijn.

Die instroom zal ook niet veranderen, voorspelt Ibrahim Vurgun Kavlak, coördinator van de Turkse vluchtelingenhulporganisatie SGDD. „In maart, april nemen de aantallen weer toe.” Belangrijker dan de ‘duwfactoren’, die maken dat mensen weg willen uit Turkije, is de aantrekkingskracht die Europa nog altijd uitoefent. „Je kunt iemand die op straat leeft een tent geven, of een container. Dat is een verbetering. Maar de motivatie om te vertrekken blijft. Mensen gaan op kansen af. Ze zien Europa nog steeds als een paradijs.”

Kavlak doet een snelle en uiterst ruwe berekening, waarbij hij ervan uitgaat dat een asielzoeker in een West-Europees land 23.000 euro per jaar kost. Als Turkije de opvang voor vluchtelingen op ‘Europees niveau’ wil brengen, inclusief asielprocedure, scholing, huisvesting en eventuele uitkeringen kost dat voor de huidige bijna 3 miljoen geregistreerde vluchtelingen 69 miljard euro per jaar, zegt hij. „3 miljard euro lijkt heel wat, maar niet als je het echt over mensenrechten en levensstandaarden gaat hebben.”

Het baart hem zorgen dat alle maatregelen die Turkije nu neemt zijn gericht op het verbeteren van de omstandigheden van Syriërs. Dat geldt ook voor het werk van een deel van de non-gouvernementele organisaties. Recentelijk ziet Turkije echter vooral het aantal Afghanen dat via Iran naar Turkije komt en door wil reizen sterk stijgen. Het aantal Irakese vluchtelingen in Turkije is bovendien al jaren hoog. „Tot nu toe sluiten Europese landen daar hun ogen voor.”

Eurocommissaris Frans Timmermans liet begin deze maand weten nog lang niet tevreden te zijn met de Turkse inspanningen. De Griekse president Prokopis Pavlopoulos zei maandag in een interview met de Duitse Süddeutsche Zeitung te denken dat Turkse autoriteiten samenwerken met mensensmokkelaars. Volgens hulpverlener Kavlak is dat, als het gebeurt, niet het voornaamste probleem. „Tegenwoordig hebben mensen haast geen smokkelaars meer nodig”, zegt hij. „Ze regelen hun eigen overtocht. Ze vinden alle informatie op sociale media. Tot de roosters van de kustwacht aan toe.”