Twaalf uur ‘verboden muziek’

Zondag vierde de Leo Smit Stichting het 20-jarig bestaan. Sinds 1996 organiseert de stichting concerten met muziek van in vergetelheid geraakte componisten uit de Tweede Wereldoorlog. Ter gelegenheid van het jubileum is de 10-cd-box Forbidden Music in World War II verschenen: een schatkamer van twaalf uur muziek. Niet alle 19 opgenomen componisten zijn vergeten, maar hun muziek wordt zelden gespeeld. Jan van Gilse wordt vooral herinnerd als tegenstander van Pijper in de Utrechtse Muziekoorlogen Marius Flothuis drukte zijn stempel primair als artistiek leider van het Concertgebouworkest. Dat geldt niet voor Mischa Hillesum. De jongste broer van Etty Hillesum was een begaafd pianist en de Chopinachtige prelude die hij als 19-jarige schreef, getuigt van een geweldig muzikaal voorstellingsvermogen. Er is helaas weinig van hem bewaard gebleven; in 1944 stierf hij in het voormalige getto van Warschau.

Zulke verhalen zijn er te over. Een niet zo bijzonder trio van Nico Richter blijkt hij op zijn sterfbed gedicteerd te hebben, verzwakt na drie kampjaren – en knijpt dan plotseling je keel dicht. De box bevat verder jazzy uitspattingen van Dick Kattenburg en wufte kamermuziek van Rosy Wertheim. Ook Leo Smit zelf is vertegenwoordigd, onder meer met een prachtig celloconcert.

Bijna alle opnames verschenen eerder op andere labels, maar het is juist de verzameling die dit repertoire zijn meerwaarde geeft: je krijgt een beeld van een muziekgeneratie die vanaf de jaren 50 overstemd werd, maar nu alsnog in haar eigen context te beluisteren is.