‘Niet ik, maar RTL liet beelden zien’

George Maat, forensisch antropoloog

George Maat moest boeten voor zijn lezing over MH17-slachtoffers, maar kreeg excuses. Hield de minister eerder een politierapport achter dat hem al vrijpleitte?

Woensdag debatteert de Tweede Kamer met minister Ard van der Steur (Justitie, VVD) over forensisch antropoloog George Maat. En inmiddels gaat het niet meer over de vraag of MH17-onderzoeker Maat zich „onsmakelijk” heeft gedragen door een lezing over zijn werk te houden, zoals Van der Steur vorig jaar in een Kamerdebat zei, voordat hij Maat ontsloeg.

Nu is de vraag of de minister een politierapport dat Maat vrijpleitte heeft achtergehouden, en de conclusies heeft laten aanpassen om Maat toch een verwijt te kunnen maken.

Wat verwacht u van het debat?

George Maat: „Ik heb geen politieke ervaring, maar ik vermoed dat de doorsnee burger denkt dat de minister dit niet gaat trekken. Er was gewoon sprake van een een-tweetje tussen de minister en de politie. Uit het oorspronkelijke politieonderzoek bleek immers dat er eigenlijk niets bijzonders aan de hand was. Er moest alleen een heldere regeling worden gemaakt voor de toestemming voor lezingen, voor de duidelijkheid. Er wordt mij geen persoonlijk verwijt gemaakt. Sterker nog: in het rapport staat juist dat de minister te snel heeft gehandeld, zonder de feiten te onderzoeken. Maar de brief van korpschef Gerard Bouman aan de minister, die de basis was voor de Kamerbrief, staat ver van dat onderzoek af. Daarin wordt mij ineens wel een verwijt gemaakt.

„Nu blijkt dat die brief een paar keer heen en weer is gegaan tussen de top van Justitie en de politie, omdat ik in de oorspronkelijke versie nog onschuldig was. En bronnen die erbij waren, hebben mij gezegd dat de minister zelf heeft ingegrepen.

„Als daarover morgen een motie word aangenomen en die wordt weggewuifd, betekent het dat dat is toegestaan. Dat lijkt me onwenselijk. Het is een risico dat is geschapen toen de politie bij het ministerie van Justitie is ondergebracht in plaats van bij Binnenlandse Zaken. Ze zitten gewoon steeds bij elkaar aan tafel.”

Waarom heeft u bij de Raad voor de Journalistiek een klacht ingediend tegen RTL?

„Om de academische vrijheid te beschermen. Dit precedent moet van tafel. Anders kan ieder medium een collegezaal binnenlopen, zonder dat ze precies weten waar ze naar luisteren, dan vinden ze daar iets van en kunnen ze dat publiceren. En het duurt eindeloos voordat je de schade weer hebt hersteld. Dat staat in de weg van de academische vrijheid, en dat is een groot goed. In een collegezaal moet je vrij van gedachten kunnen wisselen. Ook studenten moeten elke denkbare vraag kunnen stellen. Dat komt in het geding als er een publiciteitsrisico is.

„Ik heb gemerkt dat als er iets gebeurt, het eerste nieuwsverslag voor waar wordt aangenomen. Het wordt ook eindeloos herhaald, het is bijna niet weg te krijgen. Wat me ook heeft getroffen is dat RTL mij verwijt dat ik de nabestaanden heb gekwetst door de lezing, terwijl zíj de lezing aan nabestaanden hebben laten zien en openbaar hebben gemaakt! Ik vraag altijd vooraf of er nabestaanden in de zaal zitten, mensen die mogelijk geraakt zouden kunnen worden door de beelden. Juist om te voorkomen dat ik iemand kwets.”

U heeft uiteindelijk publiekelijk excuses gekregen, en u kunt uw werk weer doen. Is uw reputatie daarmee volledig hersteld?

„Ja, over de politieke kant ben ik tevreden. Ik ben blij met de publiekelijke excuses, en de publiekelijke toezegging dat ik door kan gaan met mijn werk. Wat zou ik nog meer moeten vragen? Minister Van der Steur heeft zelfs aangeboden om naar Limburg te komen voor het gesprek, waar ik woon. Overigens voelde ik me niet zo aangetast, het ging me vooral om mijn omgeving.”

Zou u, terugkijkend, iets anders hebben gedaan?

„Nauwelijks. Ik zou hetzelfde college hebben gegeven, weer hebben gezorgd dat alle beelden geanonimiseerd zijn [de cijfers in de afbeeldingen worden afgeplakt, red.], en weer hebben gevraagd of er mensen in de zaal zijn die mogelijk door het college kunnen worden gekwetst. Nu zou ik alleen ook vragen of er mensen van de media zijn, en ze verzoeken weg te gaan.

„Voorlopig kan ik trouwens helemaal geen les meer geven. Niemand van het LTFO (Landelijk Team Forensische Opsporing) geeft meer lezingen of college, dat heeft de minister geblokkeerd. Hij eist nu dat je alleen beelden van menselijke resten gebruikt met toestemming van de nabestaanden, ook al zijn de beelden geanonimiseerd. Dat is onwerkbaar. We hebben genummerde beelden van duizenden resten, en we kennen zelf niet de namen achter de nummers. Als deze eis blijft gelden, zal het vakgebied zich niet verder kunnen ontwikkelen.”

Het was een tergend langzaam eerherstel. Hoe kijkt u daar op terug?

„Het heeft inderdaad schandalig lang geduurd. Maar daar kan ik goed mee leven. Dat komt misschien door mijn werk. Ook dat is een kwestie van rustig doorwerken, tot alles door de machine is gehaald en je resultaten hebt.”