‘Het wordt heel moeilijk om Akse te vervolgen’

Jitse Akse zou IS-strijders hebben gedood. Moord, zegt het OM, dat onderzoek doet. Maar is het wel zo simpel?

Screenshot van de online petitie ‘Steun Jitse Akse’.

„Toppertje is het, respect bro.” Zomaar een enthousiaste reactie van een ondertekenaar van de online petitie ‘Steun Jitse Akse’. Akse is een held en hij zou een lintje moeten krijgen, is de consensus in het gastenboek. Gisteravond hadden in slechts drie dagen tijd 55.000 mensen ondertekend. Doorgaans komen alleen petities die al jaren online staan bij dat aantal in de buurt.

Ex-militair Jitse Akse (47) sloot zich begin 2015 aan bij de Koerdische strijdgroep YPG en heeft in Syrië gevochten tegen Islamitische Staat (IS). Dat maakt Akse voor het Openbaar Ministerie helemaal geen held, bleek vorige week. De 47-jarige oud-militair werd aangehouden. Volgens zijn advocaat Mireille Grinwis-Veldman stond er een arrestatieteam met getrokken vuurwapens voor de deur en kreeg Akse een zak over zijn hoofd. De woordvoerder van het OM kan dat niet bevestigen. Een paar dagen later is Akse vrijgelaten. Het OM onderzoekt de zaak nu.

1| Wat heeft Jitse Akse gedaan?

„Nederlandse strijders tegen IS vallen gewoon onder het Nederlandse strafrecht en kunnen vervolgd worden wanneer zij misdrijven plegen”, schreef het OM vorige week in een persbericht. Het OM was op de hoogte van Akses verblijf in Syrië doordat hij daar vorig jaar interviews over heeft gegeven aan de Volkskrant en EenVandaag. Uit de Volkskrant: „We werden naar Tel Amish gereden, we waren met een man of vier, vijf. (...) De Koerden wezen naar verderop en zeiden: daar is de vijand, ga je gang.”

2| Mag je op eigen houtje tegen een vijand van Nederland vechten?

Je mag het recht nooit in eigen hand nemen, is het standpunt van OM. „Maar je kunt je afvragen of het opportuun is om een ex-militair te vervolgen die indirect hetzelfde doet als Nederland doet”, vindt advocaat en hoogleraar ‘politiek van het internationaal strafrecht’ Geert-Jan Knoops. „En is het opportuun dat je deze man vervolgt terwijl misschien wel het overgrote deel van Nederland deze man steunt?”

3| Waarom werd Akse vorige week aangehouden?

Hij was even in Nederland, maar wilde volgens het OM weer terug gaan naar Syrië. Dat speelde een rol. Het paspoort van Akse is ingenomen.

Verschillende juristen hebben de afgelopen dagen hun twijfels uitgesproken over de aanhouding. De advocaat van Akse vindt het gek dat het OM verwijst naar de interviews die Akse gaf, als aanleiding voor de aanhouding. „Misschien is hij wel een fantast.” Knoops: „Alleen dat is onvoldoende om hem te vervolgen.”

Maar een verdachte kan wel gewoon worden aangehouden op grond van een verdenking van een strafbaar feit, zegt De Bruin van het OM.

4| Welke straf kan Akse krijgen?

„Het doden van IS-strijders kan leiden tot een strafrechtelijke vervolging voor moord”, zegt het OM. Advocaat Mireille Grinwis-Veldman, zegt dat hij levenslang kan krijgen.

Knoops denkt dat vervolging heel moeilijk zal worden. „Hoe gaan ze mensen ondervragen in Syrië? Ik denk dat veiligheidsrisico groot is. En bovendien: Syrië is voorlopig nog een soevereine straat. Je kan niet zomaar zonder toestemming dat land betreden om onderzoek te doen.”

Jitse Akse praat voorlopig niet met journalisten, maar laat via zijn advocaat weten dat hij blij en overdonderd is door de steun die hij krijgt.