Matchfixing was toch vooral voor losers?

Er zijn sterke aanwijzingen dat toptennissers tegen betaling partijen hebben verloren. Maar wie dan? Er blijven veel zaken liggen.

Tennisser Daniel Köllerer werd eind 2011 voor het leven geschorst vanwege fraude. Drie keer probeerde hij spelers om te kopen. Naast de schorsing kreeg hij een boete van 100.000 euro.  Foto Markus Leodolter/EPA

Augustus 2007, een merkwaardige gravelpartij op een tennistoernooi in de Poolse badplaats Sopot, dicht bij Gdansk. De Russische wereldtopper Nikolay Davydenko speelt in de tweede ronde tegen de onbekende Argentijn Martin Vassallo Arguello. Het duel verloopt in eerste instantie zoals verwacht: titelverdediger Davydenko, dan nummer vier van de wereld, lijkt te winnen. Hij pakt de eerste set en breakt vroeg in de tweede. Niets aan de hand.

Maar ondertussen zijn op de internationale gokmarkten vreemde patronen te zien, zo staat beschreven in een reconstructie van nieuwssite BuzzFeed. Al voor de wedstrijd zetten gokkers méér geld in op een zege van de Argentijn, nummer 87 van de wereld. Volstrekt onlogisch, gezien de ranking van beide spelers.

De markt raakt overspoeld, er wordt voor bijna 4,7 miljoen euro gegokt op het duel, ruim tien keer zoveel als gebruikelijk. Op de baan wijst alles op een overwinning voor Davydenko, op de gokmarkt blijven ze overtuigd van een zege voor Vassallo Arguello. De gokkers krijgen gelijk. Davydenko verliest de tweede set en geeft op met een voetblessure.

De anticorruptie-eenheid van Betfair in Londen heeft dan al alarm geslagen: ze vertrouwen het niet. Het Britse gokbedrijf verklaart alle weddenschappen op het duel ongeldig – het is voor het eerst dat zij tot zo’n rigoureuze maatregel overgaan.

Een groot deel van het gestorte geld leidt naar Moskou, schrijft BuzzFeed, dat samen met de BBC de hand legde op een vertrouwelijk onderzoek naar het duel. Hebben de Russen, met voorop hun topspeler Davydenko, de partij in scène gezet? Wellicht, maar matchfixing wordt niet bewezen. De onderzoekers liepen bij het vergaren van bewijs tegen „een muur op”, stelt de Tennis Integrity Unit, die optreedt tegen corruptie in het tennis.

Tien jaar manipulatie

Zondagavond werd bekend dat er sterke aanwijzingen zijn dat meerdere wedstrijden in de top van het internationale tennis zijn gemanipuleerd in de afgelopen tien jaar. Spelers, onder wie winnaars van grandslamtoernooien, zijn door goksyndicaten in Rusland en Italië betaald om wedstrijden opzettelijk te verliezen.

Er zijn vanuit de gokindustrie herhaaldelijk meldingen gedaan over zestien tennissers uit de top-50 die duels zouden hebben weggeven, schrijven de BBC en BuzzFeed op basis van bestanden die zij via klokkenluiders in handen hebben gekregen.

In het Poolse Sopot is het voor het eerst dat een verdacht tennisduel uitgroeit tot wereldnieuws. De zaak opent de ogen van tennisbestuurders. Tot dan had de bestrijding van matchfixing geen prioriteit, uit onwetendheid of desinteresse voor de corruptie. Het zijn de gouden jaren voor de tennisfixers, zij kunnen vrij makkelijk hun slag slaan door de opkomst van online gokken en de dan nog gebrekkige aandacht bij media en federaties voor wedstrijdmanipulatie.

Integriteitsorgaan heeft maar vijf medewerkers

Maar na ‘Sopot’ komt er een cultuuromslag bij de vier leidende tennisfederaties, de ATP, WTA, Grand Slam Board en de ITF: matchfixing moet hard bestreden worden. Tennis is bij uitstek een sport die makkelijk te beïnvloeden is omdat maar één speler omgekocht hoeft te worden. Een jaar later wordt de Tennis Integrity Unit (TIU) opgericht, om gokgerelateerde corruptie te bestrijden. De organisatie kan telefoons, bankgegevens en computerdata onderzoeken. Veel mankracht krijgt het integriteitsorgaan niet: momenteel beschikken ze over vijf medewerkers.

Er komen scherpere controles, ook bij toernooien, merkt Marcel Hunze, directeur van het grastoernooi in Rosmalen. Sinds 2010 stuurt de TIU jaarlijks een controleur naar zijn tennispark. De functionaris kijkt of er tussen het publiek verdachte mensen zitten die informatie – bijvoorbeeld over de fitheid van spelers – doorspeelt aan goksyndicaten. Er zijn sindsdien drie informanten gepakt, zegt Hunze. Ook krijgt hij ieder jaar een zwarte lijst met daarop zo’n dertig verdachte namen die de toegang tot het park moet worden geweigerd.

Achttien tuchtzaken, ook tegen een Nederlander

De afgelopen jaren werd regelmatig een speler gestraft door de TIU, in totaal kwamen achttien tuchtzaken voor, wat bijna in alle gevallen leidde tot jarenlange schorsing. Vijf spelers en één official werden voor het leven verbannen. Het zijn veelal onbekende spelers, laag op de ranglijst, waaronder de Nederlander Yannick Ebbinghaus die na een klein vergrijp (zelf gokken op andere wedstrijden) drie maanden werd geschorst.

Genoeg kleine vissen werden gepakt,  grote namen bleven buiten schot. En daar wringt het: uit het onderzoek van de BBC en BuzzFeed blijkt nu dat ook topspelers – niet bij naam genoemd – jarenlang in beeld waren bij  de integriteitseenheid. Acht tennissers die momenteel op de Australian Open spelen, zouden in het verleden zijn omgekocht.

De TIU lijkt het aantal verdachte zaken niet te kunnen behappen. „Ze hebben meer zaken dan mensen”, zegt Scott Ferguson, kenner van de gokindustrie.

In 2011 lekte een zwarte lijst van de TIU uit, met daarop twintig tennissers die als verdacht bekendstaan. Het aantal duels met een luchtje is aanzienlijk. Alleen al in de eerste drie kwartalen van vorig jaar kwamen er 48 meldingen binnen van ESSA, het integriteitsorgaan van de Europese kansspelmarkt waaraan de gokbedrijven verdachte gokpatronen rapporteren.

Critici suggereren nu dat er een doofpotcultuur bestaat bij de federaties. Daar reageerde de topman van mannenorganisatie ATP fel op: geen sprake van. Maar de onthulling maakt wel duidelijk dat de Tennis Integrity Unit versterkt zal moeten worden. 21.000 profspelers en jaarlijks 1.500 toernooien controleren – dat is met vijf medewerkers niet te doen.