Elk incident is er één te veel

Oerwoudgeluiden bij ADO - Ajax tonen hardnekkigheid van racisme in voetbal. „Met onze apparatuur is de pakkans behoorlijk groot.”

Riechedly Bazoer, hier op archiefbeeld, werd zondag tijdens ADO Den Haag-Ajax (0-1) herhaaldelijk racistisch bejegend. Foto Olaf Kraak/ANP

Het eerste wat ADO-directeur Jan Willem Wigt maandag deed was Ajax een excuusbrief schrijven. „Recht uit het hart. Ik ben woedend. Ik kan er niet bij dat onze eigen fans, dat schijnen het te zijn, de club zo in diskrediet brengen.”

Aanleiding waren de spreekkoren van zondag. Die dag misdroeg een deel van de ADO-aanhang zich door Ajacied Riechedly Bazoer racistisch te bejegenen. Oerwoudgeluiden en ‘het bananenlied’. Niet oorverdovend hard, wel duidelijk hoorbaar.

Toen ging het hard. Boze tweets. Afkeurende statements. Nabeschouwde interviews waarin de wedstrijd amper nog ter zake deed. En het Openbaar Ministerie dat een onderzoek heeft ingesteld, naast ADO en de KNVB. Volgens Wigt gaat het om zo’n dertigtal raddraaiers. „Heel dom. Want dankzij onze geavanceerde apparatuur is de pakkans behoorlijk groot. Wat mij betreft krijgen ze allemaal een stadionverbod: vijf jaar.”

Wie bekend is met de geschiedenis van ADO, wist voldoende: altijd weer die ontvlambare aanhang. Maar tegen die mensen zou Jacco Van Leeuwen van supportersvereniging Haagse Bluf wel één ding willen zeggen, zonder dat hij goedpraat wat er is gebeurd: „99 procent van de toeschouwers deed niet mee.”

De afgelopen jaren waren er vaker incidenten

Racistische spreekkoren zijn vaak het werk van een minderheid. „Qua omvang was dit een incident”, zegt een KNVB-woordvoerder. „In de jaren tachtig en negentig waren spreekkoren massaler. De laatste jaren is het minder geworden. Neemt niet weg dat elk incident er een teveel is.”

De afgelopen jaren deden zich enkele grotere zaken voor. De oerwoudgeluiden die fans van FC Den Bosch maakten in de richting van voormalig AZ-spits Jozy Altidore (2013). De selfie van Memphis Depay en acht andere spelers van Oranje, die resulteerde in schokkende reacties op Facebook (onder andere ‘Zwarte Pieten’, ‘slaven’ en ‘FC Aap’). En het ‘Ebola-Vermeer’ spandoek in Rotterdam, toen Ajax-doelman Kenneth Vermeer bij Feyenoord tekende.

 

SelfieGang! 🔶🔶 #NederlandsElftal #Oranje

Een foto die is geplaatst door Leroy Fer (@leroyfer10) op

In Den Bosch kregen de raddraaiers een stadionverbod. De Facebook-racisten? 360 euro boete van justitie. Wie achter het Vermeer-spandoek zat, bleef onbekend. De afgelopen twee jaar kregen 160 mensen in Nederland een stadionverbod wegens spreekkoren. Hoeveel daarvan van racistisch waren, is onduidelijk. De voetbalbond maakt geen onderscheid in spreekkoren. Veel van die incidenten halen niet het nieuws.

Het groepseffect bij supporters verleidt mensen

Behalve wanneer er mogelijk racisme in het spel is – dat slaat direct aan. Weten ze inmiddels ook bij Go Ahead Eagles. De Deventer club werd vorig seizoen in verband gebracht met racistische spreekkoren in de richting van Feyenoord-spits Colin Kazim-Richards. Die was naderhand stellig: hij was onheus bejegend. De club stelde vervolgens een onderzoek in. „Want als dit probleem uit de samenleving zich voordoet in jouw stadion, wil je dat uitgezocht hebben”, zegt persvoorlichter Wouter Rutgers. De club hoorde veel getuigen, onder wie stewards en de arbitrage. Ook camerabeelden werden bekeken. Die moeten volgens KNVB-richtlijnen zeer scherp zijn. Eindresultaat: „Niks dat wees op racisme. Waarbij we niet beweren dat Kazim heeft gelogen.”

Die paar informele leiders op de tribune verleiden anderen om hun foute voorbeeld te volgen. Aldus psycholoog Paul van Lange, hoogleraar sociale psychologe aan de Vrije Universiteit en deskundige op het gebied van vertrouwen en samenwerking. Simpel gezegd houdt dat in dat het groepseffect mensen verleidt om de randjes op te zoeken. „In ons vak noemen we dat deïndividuatie. Het is bijna geen bewuste keuze meer om mee te doen, maar meer een keuze om niet mee te doen. Terwijl iedereen weet dat het gedrag eigenlijk asociaal is.”

Alles verhuftert, ook het voetbal

De oplossing, behalve scherpe camera’s? Meer sociale controle in de vorm van supporters die zich op de tribune uitspreken tegen spreekkoren, stelt Van Lange. „Ik weet dat het makkelijker klinkt dan het is, maar ingrijpen zou moeten worden beloond. Het hoeft niet eens ingrijpen te zijn. Meer een opmerking van: dat doen we hier niet. Zulke fans zouden in het zonlicht moeten worden gezet. Bij amateurclubs heb je de supporter van de maand. Daar is vaak nog onderlinge correctie langs de lijn.”

Van Leeuwen van Haagse Bluf is sceptisch. „Elkaar aanspreken op gedrag gebeurt niet op de tribune, zoals in heel de maatschappij. Alles verhuftert. Ook het voetbal.”